جستجو

 

برنامه های ۱۲ قدم

کتاب بهبودی ۱۲ قدم

en


٣- برنامه های 12 قدم

 

کاربرد برنامه های 12 قدم به عنوان موثرترین روش رهایی از اعتیاد به اثبات رسیده است. برنامه های 12 قدم بدون آنکه هزینه ای به همراه داشته باشند یک برنامۀ ساده و موثر روزانه در اختیار ما  معتادين  قرار می دهند که همه جنبه ها و چهره های مختلف بیماری اعتیاد را مورد توجه قرار می دهد. این قسمت اطلاعاتی  درباره برنامه های 12 قدمی در اختیار شما قرار می دهد تا بتوانید درباره بهبود یافتن از این  روش  تصمیم گیری کنید.

 

  • برنامه 12 قدم چیست؟
  • دیدگاه برنامه های 12 قدم به اعتیاد
  • برنامۀ روحانی
  • مجموعه ای از پیشنهادات
  • جلسات انجمنهای 12 قدمی
  • راهنما و رهجو  
  • اصول برنامه های 12 قدم
  • 12 قدم الکلی های گمنام

 

برنامه 12 قدم چیست؟

برنامه های 12 قدمی مجموعه ای از اصول هستند که  اقدامات لازم برای بهبودی از اعتیاد به مواد مخدر، اجبار به مصرف، و اعتیادهای رفتاری را در اختیار ما قرار می دهد. برنامه های 12 قدمی معالجۀ پزشکی نیست بلکه بهبودی از اين طريق بر اساس تجربیات افرادی است که مبتلا به بیماری اعتیاد بوده و موفق به یافتن راه حلی در جهت بهبودی شده اند. 

برنامۀ 12 قدم  ابتدا در سال ۱۹۳۹ میلادی برابر با ۱۳۱۸ خورشیدی تحت عنوان کتاب الکلی های گمنام (که به نام کتاب بزرگ نیز شناخته می شود)  برای بهبودی الکلی های گمنام ارائه داده شد. پس از مدتی انجمن های 12 قدمی  ديگری که امروزه با عنوان انجمن های گمنام از آنها یاد می شود نیز برای بهبودی از انواع اعتیاد ها  بوجود آمدند. بسياری از معتادان برای بهبودی از انواع اعتیاد ها از جمله اعتیاد به الکل یا مواد مخدر، اعتیاد به قمار، اعتیاد به غذا و اعتیاد به سکس از این برنامه ها استفاده می کنند. بیش از ۲۰۰ عدد از این نوع انجمنها در گوشه و کنار جهان وجود دارند که با استفاده از برنامه های 12 قدم، برای بهبودی میلیون ها نفر از اعضایشان در تلاش هستند. معتادانی که به جای مشروبات الكلی به مواد مخدر معتاد بودند انجمن معتادان گمنام را تشکیل دادند. انجمن های دیگری نیز در زمینه اعتیاد به سایر انواع مواد مخدر از جمله کوکائینی های گمنام ،  شیشه ای های گمنام و ماریجوانایی های گنام  و همچنین در زمینه اعتیادهای رفتاری در انجمن هایی چون قماربازان گمنام، پرخوران گمنام ، معتادان جنسی  گمنام،  هم وابسته های گمنام و سر انجام معتادان کار گمنام فعاليت می كنند. انجمن های ديگر نيز برای ارائه حمايت و رهنمودهای لازم  به خانواده هایی  كه عزيزانشان به مواد مخدر يا مشروبات الكلی معتاد هستند تشكيل شده است که مهمترین آن ها خانواده های الکلی های گمنام و خانواده های معتادان گمنام می باشند.

برنامۀ 12 قدم برای فراهم کردن امکان بهبودی معتادان دستورالعمل های دقیق و مرحله به مرحله ای برای بهبودی از اعتیاد و تداوم پاک ماندن روزانه و بهبودی ارائه می دهد. از این قدم ها می توان به عنوان طرحی برای زندگی استفاده کرد؛ چون این قدم ها چگونگی از نو ساختن زندگی را  که بر اثر اعتیاد  عذاب آور شده است به ما یاد می دهند و امکان زندگی سالم و سرشار از آرامش و آسایش را فراهم می آورند. برنامه های 12 قدم در اصل برای تغییر دادن زندگی، طرز فکر، و رفتار ما طراحی شده اند چون در حقیقت این جنبه های عاطفی و شخصی زندگی است که منجر به معتاد شدن ما شده است.

 

انجمن روان پزشکان آمریکا  کارکرد 12 قدم را چنین خلاصه کرده :

    – اقرار به اینکه یک معتاد  توانایی کنترل مصرف مواد مخدر و اعتیادش را ندارد

  – باور داشتن به اینکه تنها يک نیروی برتر می تواند توانایی لازم برای قطع مصرف مواد را به معتاد ارائه دهد

    – مرور کردن خطاهای گذشته به کمک یک راهنما یا یک عضو با تجربه انجمن های گمنام

    – جبران کردن خسارت خطاهای گذشته

    – یادگیری  روش  زندگی جدید با استفاده از الگوهای رفتاری جدید از قبیل برنامه های 12 قدمی

    – کمک به معتادان درعذاب دیگری که از همان اعتیاد و اجبار به مصرف در عذاب هستند

 

دیدگاه برنامه های 12 قدم به اعتیاد

برنامه های 12 قدمی اعتیاد را به عنوان یک بیماری می شناسند.  تأکید این برنامه ها بر روی تأثیرات بیماری اعتیاد بر جسم و روح اشخاصی می باشد که این بیماری در آنها توسعه یافته است، نه نوع مادۀ مصرفی و یا رفتار ویرانگری که فرد به آن معتاد شده است.  زمانی که ما از اعتیاد رنج می بریم، به احتمال زیاد ترکیبات مختلفی ازمواد مخدر را استفاده کرده و همچنین رفتارها و عادات  ویرانگر را از خود نشان می دهیم. برای مثال  ممکن است هروئین مصرف کنیم  تا  نشئه  شویم، قرص بخوریم تا بتوانیم بخوابیم، الکل مصرف کنیم تا آرامش پیدا کنیم و غذا بخوریم تا احساس کرختی  کنیم.به این ترتیب هریک از مواد یا رفتارهای  اعتیادآور به ما برای برطرف ساختن بخشی از مشکل خود که بدن ما بطور طبیعی  قادر به تامین آن نیست کمک می کنند.

برنامه های 12 قدم بر این  باورند که سه بُعد انسان بر اثر اعتیاد تحت تاثیر قرار می گیرد: بعد جسمی، بعد روانی و بعد روحانی. از عارضه جسمی اعتیاد با عنوان آلرژی یا حساسیت یاد می شود که در فرد ایجاد اجبار به مصرف نموده و با وجود عوارض و پی آمدهای ناگواری که مصرف مواد یا تکرار رفتارهای ویرانگر دارد، وی را وادار به ادامه دادن می کند. عوارض روانی با پدیده ای که  ویار یا وسوسه نامیده می شود همراه است. ناهنجاری روحانی یا معنوی بر اثر خود محوری یا  داشتن اتکای بیش از حد به ارادۀ خود، بوجود می آید.

برای مثال، در انجمن معتادان گمنام (NA) این جمله در قدم  اول که: “ما اقرار كرديم كه در برابر اعتيادمان عاجز بوديم و زندگيمان غير قابل اداره شده بود” به این نکته اشاره دارد که بیماری اعتیاد باعث شده است تا ذهن و جسم ما حالت غیر عادی پیدا کند و قدرت انتخاب نداشته باشیم و نتوانیم  مصرف مواد خود را تحت کنترل درآوریم . جنبه روانی بیماری اعتیاد  تحت عنوان جنون و دیوانگی یا نداشتن سلامت عقل تعریف شده است. ناسلامت عقل موجب می شود تا علیرغم دانستن اینکه ما قادر نیستیم با شروع دوباره مصرف مواد مخدر یا یک رفتار ویرانگر از این کار دست برداریم یا با این تصور که این بار نتیجه با دفعات قبل تفاوت خواهد داشت مصرف و یا رفتار خود را تکرار می کنیم. غیر قابل اداره بودن زندگی که در قدم اول به آن اشاره می شود به عواقب و تغییراتی همچون از دست دادن کار، خانواده یا مشکلات قانونی ناشی از اعتیاد، که  در زندگی ما ایجاد می شود  اشاره  می نماید.

شناخت اعتیاد به عنوان یک بیماری نکته ای است  که در  کلیۀ برنامه های 12 قدم پذیرفته شده و از لحاظ علمی و پزشکی نیز در سراسر جهان به اثبات رسیده است. بیشتر روش های درمانی که امروزه برای درمان بیماری اعتیاد به کار گرفته می شوند براساس برنامه های موفق 12 قدمی تنظيم شده اند.

برای دستیابی به اطلاعات جامعی در مورد مبحث بیماری اعتیاد لطفا به بخش بیماری اعتیاد رجوع کنید.

 

 

برنامه روحانی

برنامه 12 قدم یک برنامۀ روحانی  برای بهبودی از بیماری اعتیاد است چون از ما می خواهد تا با  نیرویی برتر از خود ارتباط برقرار کنیم، نیرویی که فراتر از امکانات و قدرت محدود و اندک ما قرار دارد. ما به عنوان افرادی معتاد که به یک بیماری مرگ آور مبتلا شده ایم قدرت لازم برای کمک به خودمان را نداریم و به همین علت برای حل امشکل اعتیاد، به  نیرویی فراتر از نیروی خود نیاز داریم.

اصولأ  کلیۀ برنامه های 12 قدم  بر این  باورند که ریشۀ هر نوع اعتیادی در نداشتن اعتماد به نفس و ارزش قائل نشدن برای خودمان است و ما با مصرف مواد مخدر یا روی آوردن به اعتیادهای رفتاری تلاش می کنیم تا  احساس خوبی درباره خود به دست آوریم. اعتیاد سبب می شود تا احساس تهی بودن از درون را به دست فراموشی سپرده و در خود احساس قدرت کنیم و بتوانیم با زندگی کناربیاییم. اما این گونه زندگی سرانجام ما را به سوی بدبختی و حتی مرگ می کشاند. اگر ما از درون احساس تهی بودن می کنیم و به دلیل همین احساس خود را فردی کامل و تندرست به حساب نمی آوریم در آنصورت به نیرویی قوی تر از خود نیاز داریم تا به ما برای بازیافتن انسانیت و تبديل شدن به یک انسان عادی کمک کند.

اعتیاد رابطه ای زیانبار با یک ماده مخدر یا یک رفتار معتادگونه است که جایگزین رابطه ی سالم و اصیل ما با خود، خدای خود و نزدیکانمان شده است. به همین علت برنامه های 12 قدم بر روی اصول روحانی استوار هستند و به جای اینکه صرفاً به ماده مخدر یا رفتارهای معتادگونه که تنها جلوۀ ظاهری بیماری است توجه نشان دهند؛ به گونه ای بنیادی “بیماری خود  محوری” را مورد توجه قرار می دهند. با کارکرد قدم های 12 گانه احساس خود محوری جای خود را به معنویت و تمایل برای نادیده گرفتن خود و از خود گذشتگی می دهد و همین امر سبب   می شود تا بتوانیم  رابطۀ سالمی  با خودمان، خداوند، و دیگران برقرارکنیم.

در برنامه های 12 قدم از رسیدن به این معنویت با عنوان بیداری روحانی یاد می شود چون با رسیدن به چنین بیداری، ما از وضعیت آشفته و بی پناهی خود مطلع شده و فروتنی لازم برای پی بردن به اینکه نیرویی قدرتمند تر از ما وجود دارد که می تواند به ما کمک کند را به دست می آوریم. باور بر این است که  یک بیداری روحانی  در اکثر افراد به مرور و با گذشت زمان ایجاد می شود. ما معتادان زمانی  متوجه تاثیر مثبت این نیرو می شویم که این بیداری روحانی ما را از چنگ خود خواهی خفقان آوری که از آن در عذاب بودیم نجات داده است و پس از آن دنیا را به گونۀ دیگری خواهیم دید. دیگر در دنیایی که با انواع ناملایمات آکنده است احساس تنهائی نخواهیم کرد. به همنوعان خود علاقمند شده و می توانیم به دیگران عشق بدهیم و دیگران نیز به ما عشق خواهند  داد.

برنامه های 12 قدم بر روی اصولی روحانی پایه ریزی شده اند که سه اصل آن صداقت، روشن بینی و تمایل است. با پیروی از این سه اصل است که یک معتاد می تواند شانس بیشتری برای پذیرش بیماری اعتیاد خود و یافتن راه حلی برای بهبودی از آن به دست آورد.

برنامه های 12 قدم نه ماهيت مذهبی دارند و نه فرقه ای و آئينی . اين برنامه ها در عين حال نه علمی هستند و نه شكل معالجه پزشكی دارند. این برنامه ها اهميتی خاص برای ايجاد ارتباط  با يك نيروی برتر قائل می شوند چون تنها از طريق يافتن و ايمان پيدا كردن به نيرویی قدرتمندتر از خودمان است كه می توانيم گام برداشتن در مسير بهبودی را آغاز كنيم. هر يك از ما از آزادی كامل برخوردار هستیم تا درك و شناخت خاص خود از نيروی برتر را داشته باشیم. تنها رهنمودی که در اين مورد  وجود دارد اين است كه اين نيرو از محبت و دلسوزی و قدرتی فراتر از نيرو و قدرت ما برخوردار است. افراد بی شماری با باورهای مذهبی و روحانی  و یا حتی بسياری از كسانی كه منكر وجود خدا بوده يا در وجود او ترديد دارند نیز رابطه ای خاص با یک نيروی برتر كه به آن ايمان و باور دارند برقرار كرده اند. در برنامه های 12 قدم اغلب از كلمه “خدا” استفاده می شود و برخی از افراد كه با اين واژه مشكل دارند ترجيح می دهند كه به جای خدا از” نيروی برتر” استفاده كنند. هيچ كس اجازه ندارد افرادی را كه به خداوند ايمان ندارند از بهبودی از طريق برنامه 12 قدم محروم كند.

اصول روحانی برنامه 12 قدم درنهایت با هدف گسترش ارتباط ما با خداوند آنطور که او را درک می کنیم تدوين شده و همين خداوند است كه به ما كمك خواهد كرد تا یک زندگی جدید عاری از اعتياد و سرشار از آسايش و آرامش را برای خود مهیا کنیم.

 

 

مجموعه ای از پيشنهادات

برنامه های 12 قدم مجموعه ای از پیشنهادات است كه بر اساس تجربيات معتادانی كه در حال بهبودی هستند و به منظور انتقال تجربيات، نیرو و اميد آن ها به ديگر معتادانی كه ممكن است بخواهند بهبود پيدا كنند تهیه و تدوين شده اند. قدم هایی كه در اين برنامه ها  به آنها اشاره می شود فقط حالت پيشنهادی دارند و این بسته به خود شخص دارد که آیا می خواهد به آنها عمل کند یا خیر. با اين وجود، در برنامه های 12 قدم يك عبارت مشهور وجود دارد كه از اهميت عمل كردن به پيشنهادات حكايت دارد. جمله مشهور اين است: ” به شما پيشنهاد می كنيم كه دستگيره چتر نجات را پس از پريدن از هواپيما بكشيد”. از این مثال جهت تاکید بر حیاتی بودن پیشنهادات 12 قدم استفاده می شود. اعتياد عارضه ای خطرناك است و عمل كردن به پیشنهادات برنامه های 12 قدم  ممكن است برای بسياری از معتادان مساله مرگ و زندگی باشد. زمانی می رسد كه از خودمان خواهيم پرسيد كه چقدر به بهبود يافتن نياز داريم و اينكه آيا بايد اجازه دهيم افكار و باورهای منفي، ما را از شركت در برنامۀ 12 قدم باز دارد؟ در جلسات انجمن های 12 قدمی اين جمله معروفی رواج دارد كه شرح می دهد که افكار بسته ، ما را از تلاش برای بهبودی باز می دارد؛ جمله معروف اين است: ” اول تحقيق كن، سپس قضاوت کن”. 

برنامۀ 12 قدم در اصل  برای کمک به بهبودی الکلی های مزمن ایجاد شده بود؛ الکلی هایی که بیماری اعتیاد درآنها توسعه پیدا کرده بود و قدرت  کنترل  نوشیدن مشروبات الکلی را از دست داده  بودند. با آن که همه انسان ها می توانند از اصول 12 قدم برای داشتن زندگی بهتر و ‌آسوده تر استفاده كنند، اما اين برنامه برای  کسانی تدوين شده است كه در مقابل اعتیادشان به عجز و درماندگی رسیده  و برای رهایی از مشكلی كه به آن دچار شده اند به كمك يك نيروی برتر نياز دارند.

 

جلسات انجمن های 12 قدمی

جلسات انجمن های 12 قدمی شبيه به یک کلوب است که کسانی که وجه مشترکشان اعتیاد به مواد مخدر یا نوعی اعتیاد رفتاری است در آنجا گرد هم می آيند تا تجربه های خود درباره اعتیاد، قدمها و بهبودی را با يکديگر به اشتراک بگذارند. اين جلسات حالت خودگردان داشته و اعضای گروه، خودشان از يكديگر حمايت می كنند. عضویت در این گروه ها رایگان بوده و هر کس که  به ترک اعتياد و زندگی در مسیر بهبودی تمايل داشته باشد می تواند در اين جلسات شرکت کند. 

جلسات انجمن های 12 قدمی صحنه و مکانی است که معتادان در آنجا از حمايت برخوردار شده ونسبت به دیگر اعضا احساس همسانی می کنيم. در اين جلسات گرفتاری ها و مشکلاتی  که به علت  ابتلا به بيماری اعتياد متحمل شده و موفقيتی که بر اثر بهبودی از طریق برنامۀ 12 قدم به دست آورده ایم را برای ديگران بازگو می کنيم. جلسات انجمن جایی است که ما در آنجا از احساس شرمندگی و گناه خلاص می شويم چراکه در اين جلسات هيچ کس بهتر يا بدتر از ديگری نيست. جلسات انجمن جایی است که ما درآنجا احساس امنيت و آرامش می کنيم همه ما می دانيم که  بيماری اعتياد تا چه اندازه مخرب و عذاب آور است.

با شرکت در جلسات انجمن، ما از یک منبع حمایتی موثر برخوردار می شويم؛ چون به علت فرو رفتن بیش از اندازه مادر چاه اعتیاد، نه جامعه و نه خانواده ما ديگر نمی توانند از ما حمايت کنند. با اين وجود  بايد توجه داشت که شرکت در جلسات انجمن به خودی خود مشکل ما را حل نخواهد کرد و برای اينکه بهبود پيدا کنيم بايد برنامه 12 قدم را نیز کار کنيم.

همه انجمن های 12 قدمی بر اساس سنت های 12 گانه فعاليت می كنند. این سنت ها توسط رهنمودهای خود، تمامیت و عملکرد گروه ها را حفظ کرده و از بقای كلی انجمن های مربوطه اطمینان حاصل می کنند.  

برای اطلاعات بیشتر لطفا  به بخش انجمن های گمنام رجوع کنید

 

راهنما و رهجو

از آنجا که برنامه های 12 قدم توسط افراد متخصص اداره نمی شوند و در يک مرکز درمانی برگزار نمی شوند، در نتيجه رابطه ای با نام “راهنما و رهجو” به عنوان وسيله ای برای حمايت از يکديگربرای دستیابی به بهبودی مورد استفاده قرار می گيرد. به تازه واردان به جلسات انجمن پیشنهاد می شود برای خود فرد با تجربه ای را که در حال بهبودی است پيدا کرده و هر چه زودتر از تجربيات و  پیشنهادات وی بهره بگيرند. آنها در کنار يکديگر می توانند برنامۀ 12 قدم را کارکرده و  راهنما می تواند فرد تازه وارد را در تجربياتی كه خود به دست آورده است سهيم كند.

افزون بر اين، فرد راهنما با ارائه پيشنهاداتی به فرد تازه وارد از جمله  شرکت در جلسات انجمن، چگونگی مقابله با  لغزش، مطالعۀ نشریات و کتابهای انجمن، نوشتن افکار و احساسات خود و مراقبه، حمايت لازم را در اختيار فرد تازه وارد قرار می دهد.

نقش یک راهنما هیچیک از نقش ها مشاور حقوقي، بانکدار، والدين، مشاور ازدواج و  یا مدکار اجتماعی  نیست. همچنین راهنما یک مشاور روانی هم نيست که برای درمان اعتياد توصيه های پزشکی ارائه دهد. راهنما کسی نيست جز يک معتاد  درحال بهبودی که تجربيات خود از کارکرد 12 قدم را با معتاد دیگری به اشتراک می گذارد تا وی نیز با بهره مندی از این حمایت قادر به کارکرد قدم های خویش گردد.

برای اطلاعات در مورد نقش و طریقه حمایت یک راهنما در انجمن های گمنام لطفا به بخش راهنما و رهجو رجوع کنید.

 

اصول برنامه های 12 قدم

اصولی وجود دارد که در همه برنامه های 12 قدم مشترک هستند و در صورت رعايت و پايبندی به آنها سفر ما در دنيای 12 قدم با موفقيت بيشتری همراه خواهد شد. اين اصول عبارتند از:

اصول برنامه های 12 قدمی

 

١. علاج ناپذيری

برنامه های 12 قدم بر اين باورند که ما هیچوقت بطور کامل و قطعی از بیماری اعتیاد درمان و یا شفا پيدا نمی کنيم. وقتی بيماری اعتياد در ما رشد پیدا کرد، همانند هر بيماری مزمن ديگر هميشه با ما باقی خواهد بود.

برنامۀ 12 قدم در واقع روشی در اختيار ما قرار می دهد که با استفاده از آن می توانيم بیماری اعتیادمان را به صورت روزانه کنترل و تسکین دهیم. به همين علت است که  قدمها باید بصورت روزانه کارشوند تا بتوان بهبودی خود را حفظ نمود.

به عنوان افراد معتاد به مواد مخدر بايد بپذيريم که در تمامی دوران زندگی و حيات خود اين بيماری همراه ما باقی خواهد ماند و هرگز نبايد از هيچ نوع مواد تأثیرگزار برذهن استفاده کنيم. ما با مصرف مواد مخدر  و مبتلا شدن به بیماری اعتیاد ، فرصتاستفاده ی بدون خطر از مواد مخدر را از خودمان گرفته ایم. گرچه پذيرفتن چنين واقعيتی برای بسياری از ما دشوار است اما اگر می خواهيم سفر به سوی بهبودی را آغاز کنيم ناگزيريم که اين واقعيت تلخ را بپذيريم.

 

۲.  پرهیز مطلق 

برنامه های 12 قدم ویژه معتادان به مواد مخدر از ما می خواهند تا از مصرف هرگونه مواد  تأثیرگزار برذهن بطور کامل پرهیز کنیم، چون این برنامه ها  فقط برای یک نوع خاص از مواد مخدر تدوین نشده بلکه برای بهبودی معتادان از هر نوع بیماری اعتیاد طراحی شده اند. در انجمن معتادان گمنام همانند دیگر انجمن های 12 قدمی گفته می شود که جایگزین کردن یک ماده مخدر با یک ماده دیگر، به منظور بهبودی از اعتیاد، درست مانند این است که مسافر کشتی تایتانیک باشید و برای جلوگیری از غرق شدن صندلی خود را عوض کنید. تجربه به خوبی ثابت کرده است  زمانی که بیماری اعتیاد در ما شكل گرفته باشد، مصرف هر گونه  مادۀ تأثیرگزار برذهن سبب خواهد شد تا ما مصرف مواد مخدر را از سربگیریم. تنها حربه و وسیله دفاعی که ما معتادان برای مقابله با بیماری اعتیاد داریم خودداری کامل از مصرف مواد مخدر برای بقیه عمر و پاک ماندن روز به روز است. از سرگیری مصرف هر گونه ماده مخدر پس از خودداری از مصرف آن برای یک مدت، سبب خواهد شد تا ویار و وسوسه مصرف دوباره مواد یا انجام رفتار ویرانگر به سراغ ما بیاید. در برنامۀ 12 قدم این جمله نیز همواره شنیده می شود که: “بیماری اعتیاد همیشه در انتظار ما است” اما باید توجه داشت که برنامۀ 12 قدم نیز همواره در کنار ماست و شمار بسیاری زیادی از معتادان درحال بهبودی هستند که سال ها، و حتی چند دهه است  که از دام مصرف مواد مخدر آزاد شده اند.

اعتیادهای رفتاری با اعتیاد به مواد مخدر تفاوت دارد چون برای ترک برخی از این رفتارهای ویرانگر همچون پرخوری، نمی توان غذا خوردن را بطور کامل متوقف کرد. برای این گونه معتادان برنامۀ 12قدم رهنمودهایی متکی بر تعدیل در خوردن غذا را  پیشنهاد می کند. اعتیادهای رفتاری همانند مواد مخدر حالت سفید و سیاه یا به زبان دیگر معتاد یا غیر معتاد ندارند؛ چون این رفتارها هم از لحاظ نوع و هم دررابطه با فردی که به این نوع رفتارها اعتیاد متفاوت هستند. برای مثال، یک فرد معتاد به غذا ممکن است برای فرار از یک حس آزار دهنده به پرخوری بپردازد در حالیکه یک  معتاد به غذای دیگر، ممکن است برای فرار از احساسات آزار دهنده به خود گرسنگی داده و از غذا خوردن امتناع  کند. در مورد معتادان رفتاری باید به ریشه و علت اصلی اعتیاد آنان به چنین رفتارهایی پی برد. عمل کردن صادقانه و دقیق به رهنمودهای قدم اول به ما کمک خواهد کرد تا به دلیل اصلی ابتلا به چنین رفتارهایی پی برده و ابزارهای لازم برای ترک کردن این نوع رفتارها را از طریق کاهش تدریجی آن به دست آوریم. اعتراف و پذیرش این واقعیت که یک اعتیاد رفتاری بر ما غلبه کرده است، راه را برای بهبودی ما هموار می سازد. برای معتادان، تسلیم شدن و اعتراف به  عجز در مقابل اعتیاد در واقع سرآغاز سفر در مسیر بهبودی است.

 

۳. مسئوليت پذيری

برنامۀ  12 قدم بر اين نکته تاکيد دارد که مسئوليت بهبودی ما بر عهده خودمان است. برخلاف اکثر بيماری های ديگر که مسئوليت بهبود بخشيدن به  بيمار بر عهده پزشک است در بيماری اعتياد اين خود ما هستيم که بايد با اتخاذ تدابيرلازم پاک شده و حالت بهبودی خود را حفظ کنيم. در برنامۀ 12 قدم بر مسئوليت پذيری شخصی و مراقبت از خود که ممکن است برای بسياری از ما مباحثی ناشناخته باشند تاکيد می شود. به هر حال درخصوص  بيماری اعتياد بايد بدانيم که به نوعی بيماری مبتلا شده ایم که می تواند زندگی ما را به خطربیاندازد و تنها اين خود ما هستيم که بايد در مورد عمل کردن به برنامۀ 12 قدم تصميم گيری کنيم. هريک از ما مبتلایان به بيماری اعتياد دو راه در پيش رو داريم و بايد يکی از اين دو راه را انتخاب کنيم. یکی ادامه دادن اعتياد و شدت يافتن هر چه بيشتر بيماري، و راه ديگر  انتخاب مسیر بهبودی  است. اين ما هستيم که بايد برای انتخاب يکی از اين دو راه تصميم گيری کنيم. مسئوليت ما برای بهبود يافتن شکل های مختلفی به خود می گيرد. از فعالیت های عملی همچون شرکت در جلسات انجمن،  کارکرد 12 قدم و پيدا کردن راهنما گرفته تا جنبه های احساسی که ايجاب می کند با صبر و شکيبایی با  وضعيتی که در آن گرفتار شده ایم برخورد کنيم.       

با آنکه ما مسئول  بیماری اعتیاد خود نيستيم اما برنامۀ 12 قدم بر اين نکته تاکيد می کند که ما مسئول  پیامدهای رفتارها و اعمال خود هستیم. برای مثال، اگر اعتياد به مواد مخدر سبب شود تاما دست به دزدی کردن بزنیم، در آنصورت با آنکه این نیاز ما به دسترسی به مواد بوده است که باعث ارتکاب این جرم شده، با این حال خود ما مسئول جبران کردن آن هستیم و باید مسئولیت پیامد های آن را بر عهده بگیریم. با این حال، برنامۀ 12 قدم برای اين مشکل نيز راه حل هائی دارد و  قسمتی از کارکرد قدم ها، به جبران کردن خسارت های ناشی از خطاهای گذشتۀ ما اختصاص یافته است.

وقتی که به  پیشنهادات و رهنمود های برنامۀ 12 قدم  عمل می کنيم بايد از خود بپرسيم که آيا حاضرهستیم که بهبودیمان را به هر قیمت ممکن به دست آوریم؟ آیا حاضر هستیم که برای رسیدن به بهبودی به هر کاری دست بزنیم و همه راه ها را امتحان کنیم؟ آيا حاضريم مسئوليت بيماريمان را بر عهده بگيريم؟ و سر انجام اينکه آيا بهبود يافتن از بيماری اعتياد برای ما در اولويت اول قرار دارد و از هر چيز ديگری برای ما مهمتر هست؟ متاسفانه بسياری از ما معتادان تا زمانی که سرمان به سنگ نخورد حاضر به پذیرش بیماری اعتیاد وعمل کردن به رهنمودها و پیشنهادات ارائه شده در برنامۀ 12 قدم نیستیم.  تا زمانی که ما تصور کنيم از قدرت لازم برخوردار هستیم  و می توانيم به اراده خودمان اتکا کنيم، نخواهيم توانست به فروتنی لازم برای پذیرش اين واقعيت که هيچ قدرت و اراده ای نداشته و کاری از دستمان ساخته نيست دست پيدا کنيم.

 

۴. برنامۀ روزانه 

به علت ماهيت مزمن و پيش روندۀ بيماری اعتياد، برنامۀ 12 قدم برای بهبودی از اين بيماری يک برنامۀ روزانه را پیشنهاد می کند. جملات و اصطلاحاتی چون “فقط برای امروز” در جلسات انجمن های 12 قدم زياد شنيده می شوند و برای اين کار دليل قانع کننده ای وجود دارد. برای هيچ  معتادی زندگی بدون مواد مخدر يا بدون رفتارهای معتادگونه قابل تصور نيست. در واقع فرد معتاد اگر بداند روزی خواهد رسيد که برای همیشه استفاده ازمواد مخدر را کنار می گزارد، حتما به مصرف مواد ادامه خواهد داد. برنامۀ 12 قدم ما را تشويق می کند که فقط برای يک روز پاک بمانيم و از  نگران این نباشيم که فردا را چگونه سپری خواهيم کرد.

اين اصل به ما کمک خواهد کرد تا به همين لحظه و وضعيتی که در آن قرار داريم فکر کنيم و بهبودی را اولويت نخست خود قرار دهيم. بعلاوه، این اصل همۀ کسانی  که برنامۀ 12 قدم را انتخاب کرده اند را  يکسان و برابر خواهد کرد و باعث خواهد شد که هيچ کس بيشتر از ديگری بهبود نیابد. با پاک نگاه داشتن روز به روز خود، ديگر جایی برای شهامت کاذب و بزرگ نمایی باقی نخواهد ماند و همین موضوع سبب خواهد شد تا ما فروتنی لازم برای به دست آوردن بهبودی  را پيدا کنيم. همه کسانی که در برنامۀ 12 قدم شرکت می کنند مهلتی يک روزه  دارند؛ به اين معنی که همه ما تنها برای ۲۴ ساعت پاک هستيم.

 

۵. هیچ نوع انحصاری وجود ندارد

برنامۀ  12 چنین ادعا نمی کند که تنها از طریق این برنامه می توان از اعتیاد بهبود پیدا کرد، بلکه برنامه ای برای نجات کسانی ارائه می دهد که نتوانسته اند از هیچ راه دیگری از اعتیاد بهبودی پیدا کنند.

 

۶. چهار عامل برای کارکرد برنامۀ 12 قدم

چهار معیار یا عامل اساسی وجود دارد که برای اجرای موثرتر برنامۀ 12 قدم بهبودی از اعتیاد به ما کمک  می کنند.  این معیارها عبارتند از:

 

۱. ایمان داشتن به نیرویی برتر از خود: ما به عنوان معتادان مزمن باید برای خلاص شدن از مشکل و بیماری اعتیاد از اتکا کردن به خود دست برداشته و به جای آن برای دریافت کمک به نیرویی برتر از خودمان متوسل شویم.  نیروی برتری که ما باید به آن تکیه کنیم به انتخاب خود ما بستگی داشته  و می تواند هر کسی به غیر خود ما باشد. برخی از اعضای انجمن های 12 قدم، خود همین انجمن ها را که بطور مرتب در جلسات آنها شرکت می کنند به عنوان نیروی برتر برای خود انتخاب می کنندو  برخی دیگر نیز تصوری که از خدا دارند اين است كه “مسیری درست و منظم در زندگی “داشته باشند. مساله اصلی این است كه بيشتر ما معتادان هيچ كس يا هيچ نيروی ديگری به جز خودمان را قبول نداشته و حتی خدا را نيز در سرنوشتمان دخيل و سهيم نمی دانسيتم و به علت  نداشتن تكيه گاهی  خارج از وجود خود قادر به ترك اعتياد نبوده ايم. باور داشتن و تکیه کردن به نیرویی برتر از خودمان به ما کمک خواهد کرد تا در بیرون وجود  خودمان به دنبال راه چاره بگردیم و با این کار، بار مسئولیت پیدا کردن راه حلی برای بهبودی را از دوش خودمان برداریم.

۲. صداقت: دربرنامۀ 12 قدم منظور از صداقت داشتن، داشتن شهامت لازم برای مشاهده واقعیت اعتیاد خودمان است. منظور از صداقت این است که صادقانه بپذیریم که به نوعی بیماری مبتلا هستیم که هیچ قدرت کنترلی روی آن نداریم. این عامل به ما کمک می کند تا برای رهایی از این بیماری و پیدا کردن یک راه حل برای بهبودی و همچنین تکیه به یک نیروی برتر بیرونی به اندازه کافی  تواضع و فروتنی به دست بیاوریم.

۳. روشن بینی: در برنامۀ 12 قدم منظور از روشن بینی این است که تا آنجا که ممکن است از فکر کردن به مسائلی که ما را از جستجو برای یافتن راه چاره باز می دارد خوداری کنیم. افکاری که باعث می شود تا ما تصور کنیم که بهتر ازهر شخص دیگری می دانيم که چه باید بکنيم، یا باعث می شوند چنین تصور کنیم که  پیشنهادات و رهنمودهای برنامۀ 12 قدم بیهوده هستند و یا باید بر این نکته پافشاری کنیم که درد ما درمانی نداشته و هیچ کس و هیچ چیز نمی تواند به ما کمک کند.  در پاسخ به معتادانی که اینگونه فکر می کنند، اعضای انجمن های 12 قدم می گویندکه  همان افکار که  فکر می کردید از اندیشه دیگران بهتر است شما را به این حال و روز انداخته است و اکنون زمان آن رسیده است که  طبق پیشنهادات برنامه های 12 قدم از خودبزرگ بینی و افکار بدبینانه دست برداریم.

۴. تمایل: منظور از تمایل در  برنامۀ 12 قدم، داشتن علاقه و اشتیاق به اقدام و عمل برای بهبودی از بیماری اعتیاد است. داشتن تمایل و اشتیاق در بهبودی به ما کمک می کند برای یافتن راه چاره ای که در ابتدا از انجام آن اکراه داشته و با آن مخالفت می کردیم تلاش کنیم. رعایت این عوامل و معیارها به ما کمک خواهد کرد تا با فروتنی بپذیریم که دیگر به آخر خط رسیده و آنچنان درمانده شده ایم که برای رهایی از چنگ اعتیاد حاضریم هر کاری کهه لازم باشد را انجام دهیم.

 

۱۲ قدم الکلی های گمنام

برنامۀ الکلی های گمنام اولین برنامۀ دوازده قدم بود. کلیۀ برنامه های 12 قدمی دیگر به استثنای انجمن معتادان گمنام، از همین 12 قدم برای بهبودی معتادان استفاده می کنند و تنها در قدم اول به جای استفاده از کلمه الکل، از مواد مخدر یا رفتارهایی که به آن اعتیاد دارند استفاده می کنند. انجمن معتادان گمنام در قدم اول خود “بیماری اعتیاد” را جایگزین واژۀ الکل نمودند تا تأکید روی مادۀ مصرفی خاصی نباشد. علت اینکه در قدم اول به جای الکل، مواد یا رفتارهایی که به آنها معتاد شده ایم نوشته شده این است که در قدم اول لازم است تا معتاد مشخص کند که با چه مشکلی روبروست و داشتن این مشکل را نیز بپذیرد.  این مشکل می تواند اعتیاد به مواد مخدر یا الکل، اعمال جنسی ، غذا ، قمار یا هر چیز دیگری باشد. یازده قدم بعدی همان برنامۀ معنوی است که برای بهبودی از بیماری اعیتاد توصیه شده است و تفاوتی نمی کند که اعتیاد ما چه شکلی داشته باشد و به چه چیز معتاد باشیم.

 

۱- ما اقرار كرديم كه در مقابل الکل عاجزيم و زندگيمان غيرقابل اداره شده بود.

 

۲- به اين باور رسيديم كه يك نيروی برتر می تواند سلامت عقل را به ما باز گرداند.

 

۳- تصميم گرفتيم كه اراده و زندگی را به مراقبت خداوند، بدان گونه كه او را  درك كرده ايم، بسپاريم.

 

۴- يك ترازنامه اخلاقی بی باكانه و موشكافانه از خود تهيه كرديم.

 

۵- چگونگی دقيق خطاهايمان را به خداوند، خود و يك انسان ديگر اقرار كرديم.

 

۶- آمادگی كامل پيدا كرديم كه خداوند كليه نواقص شخصيتی ما را برطرف كند.

 

۷- با فروتنی از او خواستيم كمبودهای اخلاقی ما را برطرف كند.

 

۸- فهرستی از تمام كسانی كه به آن ها صدمه زده بوديم تهيه كرده و خواستار جبران خسارت از تمام آن ها شديم.

 

۹- به طور مستقيم در هر جا كه امكان داشت از اين افراد جبران خسارت كرديم، مگر در مواردی كه اجرا اين امر زيان مجددی به ايشان و يا ديگران صدمه بزند.

۱۰- به تهيه ترازنامه شخصی خود ادامه داديم و هرگاه در اشتباه بوديم سریعا به آن اقرار كرديم.

 

۱۱- از راه دعا و مراقبه خواهان ارتقاء رابطه آگاهانه خود با خداوند، بدان گونه که او را درک می کردیم شده و فقط جویای آگاهی از ارادۀ او برای خود و قدرت اجرایی اش شدیم.

 

۱۲- با بيداری روحانی حاصل از برداشتن اين قدم ها، سعی كرديم اين پيام را به معتادان برسانيم و اين اصول را در تمام امور زندگی خود به اجرا در آورديم.

 

سوالات و پیشنهادات

لطفا سوالات و یا نظرات خود در خصوص این مقاله را با ما در میان بگزارید. پاسخ شما به آدرس ایمیلی که وارد می کنید ارسال خواهد شد

آزمایش اعتیاد
آزمایش اعتیاد - تست اعتیاد - Addiction Test

آیا شما یک معتاد هستید؟

آزمایش خانواده معتادان
آزمایش اعضای خانواده معتادان - Addict's Family Test

آیا تحت تاثیر اعتیاد قرار گرفته اید؟

آزمایش حمایت ناسالم
آزمایش حمایت ناسالم - Enabler Test

آیا کمک شما به عزیز معتادتان درست است؟

آزمایش هم وابستگی
آزمایش هم وابستگی - Codependency test

آیا تحت تاثیر هم وابستگی قرار گرفته اید؟