جستجو

 

رابطه راهنما و رهجو

en


٦- رابطه راهنما و رهجو

 

هدف اصلی رابطه بین یک راهنما و رهجو کارکرد 12 قدم و حمایت به سوی بهبودی است. اين قسمت حاوی پيشنهاداتی است كه با استفاده از آنها راهنما و رهجو می توانند روابط سالم تر و موثرتری با یکدیگر داشته باشند تا تمرکز خود را بر روی هدف اصلی این رابطه که بهبودی از اعتیاد می باشد حفظ کنند.

 

  • ايجاد درك متقابل
  • توافق راهنما و رهجو

 

ايجاد درك متقابل

شايد مهم ترين علت نارضايتی و سرخوردگی بين راهنما و رهجو به دلیل برداشت نادرست آنها از هدف اصلی رابطه بالقوه نجات بخشی باشد كه بين آنها ايجاد می شود. اين احتمال وجود دارد كه ما به عنوان راهنما به دلايلی كاملاً معقول و منطقی مسئوليت راهنمایی يك نفر را برعهده بگيريم اما پس از مدتی متوجه می شويم كه اين رابطه چندان بر پايه اصول استوار نيست و دو هر دو طرف راهنما و رهجو درك و شناخت روشنی از نقش ها، مسئوليت ها و محدوديت های خود در قبال طرف مقابل ندارند.

   

زمانی كه يك راهنما مسئوليت راهنمايی يك رهجوی جديد را بر عهده می گيرد بهتر است كه دو طرف درباره مسائل زير با يكديگر به توافق برسند:

۱) درك و شناخت رابطه ميان راهنما و رهجو– هر یک از دو طرف باید شناخت و دیدگاه مشخصی در خصوص اهداف برقراری رابطه بین خود به عنوان راهنما و رهجو داشته باشند.

۲) انتظارات از رابطه ميان راهنما و رهجو –  لازم است که راهنما و رهجو درباره انتظارات و خواسته های خود با يكديگر گفتگو کرده و درباره مسئوليت ها و تعهداتی كه در قبال يكديگر دارند به توافق و تفاهم برسند.

 

بايد توجه داشت كه در خصوص رابطه ميان راهنما و رهجو هيچ مقررات و روش خاصی وجود ندارد. همه ما، چه كسانی كه تازه وارد انجمن های گمنام شده ايم و چه آنهایی كه در حال بهبودی هستیم، تجربيات، خصلت ها، ويژه گی ها و روش های متفاوتی در زندگی داريم. روشی كه در مورد يك رهجو موثر واقع می شود ممكن است درباره رهجوی ديگر نتیجه بخش نباشد. اين موضوع از طبيعت و سرشت بشر سرچشمه می گيرد و به عنوان یک راهنما نباید تاثيری بر کارکرد برنامه 12 قدم ماداشته باشد.

اگر چارچوب اين رابطه مشخص شود و ما درباره نقش خود به عنوان راهنما به درك متقابلی با رهجویمان دست پيدا كنيم، احتمال موثرواقع شدن اين رابطه بيشتر می شود. با درك دقيق مسئولیت ها و محدوديت های خود به عنوان راهنما می توانيم توجه خود را به هدف اصلی خود كه فراهم آوردن امكان بهبودی رهجو از طريق انتقال پيام بهبودی است متمركز كنيم و آنچه كه ديگران به رايگان در اختيار ما قرار داده اند را به رايگان در اختيار ديگران قرار دهيم.

نكته ديگر اينكه وقتی قواعد موجود بين راهنما و رهجو را به كسی كه قرار است رهجوی ما شود توضيح می دهيم در واقع به او یادآوری می کنیم كه ما چگونه راهنمایی برای او خواهیم بود، چگونه وی را برای کارکردن قدم ها راهنمایی خواهيم کرد، چگونه از او در بهبودی حمایت خواهيم کرد، چه مواقعی در دسترس خواهيم بود، و مطالبی از این قبیل. بهتر است که به رهجوی خود بگوییم که اگر آنچه که درباره خود به او گفته ایم با انتظار وی از ما تفاوت دارد، یا اینکه نمی خواهد یا نمی تواند به انتظاراتی که ما از او داریم عمل کند، در آن صورت باید با یکدیگر صحبت کنیم تا معلوم شود که آیا می توانیم به همکاری با یکدیگر ادامه دهيم یا خیر.

 

توافق راهنما و رهجو

توافق بين راهنما و رهجو پیشنهاداتی در اختیار شما قرار می دهد تا با استفاده از این پیشنهادات بتوانید رابطه بسیار مستحکمی با رهجوی خود برقرار کنید و درباره مقررات و اصول همکاری با یکدیگر به توافق برسید. در اولین جلسه ملاقات خود با رهجویتان بهتر است درباره مسائلی که در زیر به آنها اشاره شده است گفتگو کنید و در مورد آنها با هم به توافق برسید. این رهنمودها را در روش کار خود به کار بگیرید و پیشنهاداتی را که برای هر دو شما مناسب است انتخاب کنید. هر چند اینگونه توافقات بیش از حد، رسمی به نظر می رسد اما برای موثر واقع شدن مسئولیتی که شما به عنوان راهنما بر عهده می گیرد، مفید و مناسب است. مانند هر نوع رابطه دیگر، در رابطه میان راهنما و رهجو نیز بهتر است که هر دو طرف بدانند که چه انتظاراتی می توانند از یکدیگر داشته باشند. این کار باعث خواهد شد تا رابطه میان راهنما و رهجو دوام بیشتری پیدا کند و از سرخوردگی و رنجش دو طرف از یکدیگر جلوگیری شود. با این كار خواهید دید که چگونه این روش در کارکرد 12 قدم به شما کمک کرده و به روال بهبودی شما سرعت می بخشد.

  • جهت دریافت یک نمونه از این توافقات در قالب فایل ورد (word) که می توانید آن را متناسب با نیاز خود تغییر دهید، لطفا به قسمت توافق راهنما و رهجو مراجعه نمایید.
  • یادآوری: لطفا به یاد داشته باشید که این نکات فقط پیشنهاداتی هستند که برای برخی از ما که راهنمایی کردن یک رهجو را بر عهده گرفته ایم، موثر بوده اند اما قانون و مقررات محسوب نمی شوند، بلکه بر مبنای تجربیات به دست آمده اند. 

 

۱. اصول مورد توافق

درباره اصول زیر با رهجویی که قرار است راهنمایی وی را برعهده بگیرد گفتگو کنید تا پیش از متعهد شدن به یکدیگر برای کارکرد دوازده قدم، در خصوص اصول و مبانی این رابطه به توافق متقابل برسید:

اصول مورد توافق در رابطه راهنما و رهجو

 

 ۱) تمايل به بهبودی

پيش از پذيرفتن مسئوليت راهنمایی يك رهجو بهتر است با صحبت کردن و پرس و جو از وی از اين مسئله آگاه شوید كه آيا حاضر است برای بهبودی از اعتياد، هر نوع سختی و زحمتی را متقبل شود؟ سعی كنيد بفهميد رهجویی كه به شما مراجعه كرده است برای بدست آوردن بهبودی خود حاضر به انجام چه کارهایی بوده و از  انجام چه كارهایی خودداری می كند. دانستن پاسخ اين پرسش ها باعث خواهد شد تا شما به ميزان زيادی در وقت و انرژی خود برای راهنمايی وی درطول برنامه 12 قدم صرفه جويی کنید. اگر رهجوی شما حاضر نباشد كه بهبودی از بيماری اعتياد را اولويت اول خود قرار دهد يا از انجام كارهائی كه به عهده وی محول می شود خودداری كند، در آن صورت بايدچنين نتیجه گرفت که رهجو هنوز برای كاركردن برنامه روحانی آمادگی ندارد. البته اين مساله نبايد باعث شود كه ما از كمك كردن به وی خودداری كنيم؛ ما می توانيم به شيوه های مختلف اين گونه افراد را حمايت و آنها را تشويق كنيم. ما می توانيم وی را با همه امكانات و روش های موجود در انجمن برای حمايت از وی آشنا کرده و مزايای زندگی در حال بهبودی را به او يادآور شويم. به اين ترتیب می توان امیدوار بود كه رهجو از انكار دست برداشته و به بهبودی علاقمند شود. برخی از راهنماها برای پی بردن به ميزان تمايل رهجوی خود برای انجام هر كاری جهت بهبودی، ازآنها می خواهند پيش از آغاز كاركرد 12 قدم در چندين جلسه انجمن شركت كنند. برخی از راهنماها كاركرد 12 قدم را بلافاصله پس از مراجعه رهجويان به آنها آغاز می كنند. اينكه ابتدا رهجو را با انواع كمك های ارائه شده در انجمن آشنا كنيد و بعد كاركرد 12 قدم را شروع كنيد، يا اينكه از همان لحظه مراجعه رهجو به شما كاركرد اين برنامه را شروع كنيد به تجربه و سليقه خود شما بستگی دارد. اما آنچه كه اهميت دارد اين است كه رهجوی شما به كاركرد 12 قدم تمايل داشته باشد و بهتر است قبل از شروع كاركردن به اين برنامه از ميزان علاقه رهجو به كاركرد 12 قدم اطلاع داشته باشيد.

 

برنامه ای كه از طريق 12 قدم برای بهبودی معتادان ارائه می شود در اصل برای بهبودی معتادان واقعی و مزمن است يعنی كسانی كه توان كنترل یا قطع مصرف مواد مخدر به اراده خود را از دست داده اند و خودشان به تنهایی نمی توانند مواد مخدر را ترك كرده و در راه بهبودی خود گام بردارند. اين دسته معتادان به كمك ديگران احتياج دارند.علت اين است كه معتادان واقعی از آمادگی بيشتری برای شنيدن راه حلی كه از طريق برنامه 12 قدم ارائه می شود برخوردار هستند چون احتمالا آنها  همه راه های ممكن برای قطع مصرف مواد مخدر را آزمايش كرده و نتيجه ای از تلاش های خود نگرفته اند. البته بايد توجه داشت كه برنامه 12 قدم برای بسياری از معتادان ديگر كه هنوز به آخر خط و به اوج فلاكت و درماندگی نرسيده اند نیز موفقيت آميز بوده است. برخی از ما وقتی اثرات ويرانگر اعتياد بر زندگی ديگران را می بينيم، به فكر ترك مواد مخدر می افتیم. به هر صورت و تحت هر شرايطی رهجوی شما بايد آمادگی آن را داشته باشد كه برای دست يافتن به بهبودی تمایل و انگیزه کافی برای انجام كارهایی كه اين برنامه ارائه می دهد را داشته باشد و بتواند سختی های مسير بهبودی را تحمل كند. آنها بايد به مرحله ای رسيده باشند كه بدانند برای بهبودی به كمك و حمايت ديگران احتياج دارند.

از کسی که قرار است رهجوی شما شود بپرسید :

١) آیا شما برای به دست آوردن بهبودی خود از بیماری اعتیاد حاضر هستید هر نوع سختی که لازم باشد را تحمل کنید؟ 

٢) برای رسیدن به بهبودی حاضر به انجام چه کارهایی هستید و از چه کارهایی می توانید دست بردارید؟

٣) به رهجوی خود توضیح دهید که منظور شما از انجام دادن هر کاری برای به دست آوردن بهبودی چیست.

 

۲) تعهد به بهبودی

بهتر است علت تمایل رهجوی خود برای بهبودی از بیماری اعتیاد را بدانید، چون آگاهی از این موضوع که آیا او به خواست و اراده خود به انجمن مراجعه کرده، یا بر اثر فشار دیگران به بهبودی روی آورده مهم است. بسیاری از ما معتادان نه تنها با تمام وجود به انجمن مراجعه نکرده ایم، بلکه در مورد آن دچار تردید نیز هستیم. ممکن است ما برای راضی کردن همسر، اعضای خانواده، یا حتی به حکم دادگاه، یا برای این که کار خود را از دست ندهیم مجبور به ترک اعتیاد شده ایم. اگر تصمیم گیری درباره ترک مصرف مواد مخدر از درون خودمان نباشد و عوامل و افراد دیگری ما را به بهبودی وادار کرده باشند به احتمال زیاد پس از مدتی پاک ماندن بار دیگر به سراغ مواد مخدر خواهیم رفت؛ اما باید توجه داشت که معتادانی نیز هستند كه همین فشار و اجبار ديگران باعث پاک شدن آن ها از اعتیاد شده است. در نهایت رهجو به هر شکلی که به انجمن مراجعه کرده باشد، باید تمایل به بهبودی داشته باشدو به انجام کارها و برداشتن قدم ها متعهد و پایبند باشد؛ در غیر این صورتما به عنوان راهنما با مشکل روبرو خواهیم شد و سعی در متقاعد كردن رهجو در پذيرفتن برنامه 12 قدم خواهيم نمود. وظیفه ما به عنوان راهنما، حمایت از رهجو برای کارکرد 12 قدم بر پایه تصمیم و تعهد خود وی برای بهبود یافتن از بیماری اعتیاد است نه متقاعد کردن او به پذیرفتن برنامه 12 قدم.

یکی از وظایف ما به عنوان راهنما یادآوری تعهد و پایبندی رهجویانمان به بهبودی است. اعتیاد یک بیماری بسیار موذی و نيرومندی است و تمام تلاش خود را خواهد کرد تا ما را متقاعد کند که ما مشکلی نداشته و نیازی به کارکرد 12 قدم نداریم. این بیماری به ما می گويد مشکلات دیگری که داریم در مقایسه با بیماری اعتیاد از اهمیت بیشتری برخوردارند و باید توجه خود را بر روی آنها متمرکز کنیم و با هر حیله ای که شده است تلاش خواهد کرد تا ما را از برنامه بهبودی 12 قدم دور کند. ما باید جنبه های روانی مختلف بیماری اعتیاد را به رهجویمان یادآور شویم و بدانیم که رهجوی ما تا چه اندازه تمایل و آمادگی دارد که برنامه 12 قدم را کار کند و بهبودی خود را در اولویت اول قرار دهد.

از کسی که قرار است رهجوی شما شود بپرسید :

١) آیا از تمایل و تعهد کافی برای اینکه بهبودی در اولویت اول زندگی شما باشد برخوردار هستید؟

٢) آیا برای بهبود یافتن حاضر به انجام  کارهای لازم هستید؟

٣) به رهجوی خود توضیح دهید که منظور شما از تعهد و پایبندی چیست. مثلا: خودداری از شروع یک رابطه جدید احساسی و عاشقانه، خودداری از طلاق دادن یا طلاق گرفتن برای مدتی که سرگرم کارکرد ۱۲ قدم  هستید، تغییر دادن محل زندگی، یا خودداری کردن از سفر و مسائلی از این قبیل.

 

 ۳) نقش اصلی

مطمئن شوید که رهجو نقشی که بر عهده دارید و محدودیت هايی که با آنها روبرو هستید را درک می کند. به او بگویید که شما درمانگر یا مشاور حقوقی، اقتصادی و خانوادگی نیستید و نمی توانید همه مشکلات زندگی او را برطرف کنید و يا 12 قدم را به جای او كار كنيد. اصلی ترین وظیفه ما به عنوان راهنما نشان دادن مزايای بهبودی به رهجویمان است. این وظیفه خود آنها است که مسئولیت بیماری خود را بر عهده بگیرند و از ابزارها و امکانات برنامه 12 قدم برای بهبودی خود استفاده کنند. رهجو بهتر است این مسائل را بداند تا دچار نا امیدی و سرخوردگی نشود و اگر دوباره به سراغ مواد مخدر رفت، ما را مسئول از سرگیری اعتیاد خود نداند. علاوه بر این، درک نقش و مسئولیتی که ما به عنوان راهنما بر عهده داریم، دارای اهمیت است چون وظیفه ما سهیم کردن رهجویمان در تجربیاتی است که در زمینه کارکرد 12 قدم و بهبودی گرد آورده ایم. ما کنترلی روی دیگران نداریم و نمی توانیم آنها را به قدم برداشتن در راه بهبودی وادار کنیم.

اگر شما به عنوان راهنما نقش و محدودیت های خود را برای رهجویتان تشریح کنید؛ احتمال برقراری رابطه ای صادقانه و صمیمی بین شما بیشتر خواهد شد. شما با راهنمايی و كمك به یک معتاد دیگر برای کارکردن 12 قدم؛ نهایت فروتنی و تواضع خود را به نمایش گذاشته اید. نتیجه این کار این خواهد بود که رهجوی شما مسئولیت بیماری خود را بپذیرد و کارهای لازم برای بهبودی خود را انجام دهد. به کسی که قرار است رهجوی شما شود، توضیح دهید که گرچه ممکن است به علت ایجاد رابطه راهنما و رهجو بین شما رابطه دوستانه ای برقرار شود و اینکه شما به عنوان یک عضو انجمن 12 قدم هر آنچه را که در توان دارید برای بهبودی رهجوی خود انجام خواهید داد، اما وی باید بداند که اصلی ترین مسئولیت و وظیفه شما هدایت وی در کارکرد 12 قدم است. بگذارید که رهجویتان بداند که شما به تعهد و مسئولیت خود به عنوان راهنما پایبند هستید و رابطه ای که بین شما و رهجو ایجاد شده است، رابطه ای است که هدف آن بهبودی رهجو است و هیچ هدف ديگری را دنبال نمی کند. اينكه رهجو برای حل مشكلات خود با شما به عنوان راهنمای خود مشورت كند و راهنمایی بخواهد اشكالی ندارد اما بايد بداند كه شما نه مرشد او هستید و  نه انسانی كامل و بدون نقص که بتوانید برای همه مشكلات زندگی راه حل ارائه دهيد. نكته مهم تر اين كه بايد به رهجوی خود يادآوری كنيد از طريق كار كرد 12 قدم است كه می تواند با مشكلات زندگی كنار بيايد و زندگی بهتری برای خود فراهم بياورد نه از طريق شما.

راهنمای خوب دريچه افكارش همواره بازاست و به همین علت به راحتی می پذیرد که رهجویش برنامه 12 قدم را به صورت متفاوت از روشی که وی داشته است کار کند. مثلا ممکن است رهجوی ما هنگام ورود به انجمن به اندازه ما عاجز و درمانده نباشد یا اینکه بخواهد قدم ها را آهسته تر کار کند. این که رهجو بخواهد قدم ها را با روشی متفاوت از روش ما و یا با سرعت کمتری کار کند، به این معنی نیست که او تمایلی به کارکردن قدم ها ندارد. ما باید به اندازه کافی فروتن باشیم و این نکته را بپذیریم که روشی که ما در کارکرد 12 قدم داشتیم تنها روش ممکن برای بهبود یافتن از بیماری اعتیاد نیست. رهجوی ما حق دارد برای بهبودی خود هر راهی را که می خواهد انتخاب کند و حتی این آزادی را نیز دارد که مرتکب اشتباه شود. وظیفه ما این است که رهجوی خود را در بهبودی راهنمایی و همراهی کنیم نه اینکه ایده و افکار خود را در زمینه های گوناگون از جمله قدرت برتر به وی تحمیل و تلقين کنیم. برخی از رهجویان ممکن است یکباره و به ناگهان حالتی روحانی و معنوی پیدا کنند و از آن به بعد برنامه 12 قدم را با جدیت بیشتری دنبال کنند. برخی دیگر نیز ممکن است به تدریج با ویژگی های نجات بخش این برنامه روحانی آشنا شده و به شناخت و آگاهی خاصی دست پیدا کنند و پس از گذشت مدتی به وجود نیروی برتر ایمان بیاورند. در هر صورت نکته مهم این است که ما به افکار و اندیشه های رهجوی خود احترام بگذاریم و به آنها اجازه دهیم که درک لازم را از خداوند به دست آورند و کارکرد برنامه 12 قدم را تجربه کنند.

از رهجوی خود بپرسيد :

١) آیا از نقش من به عنوان یک راهنما در مسیر بهبودیتان و مسئولیت های من در این راه مطلع هستید؟

٢) آیا حاضر هستید که 12 قدم را تحت راهنمایی و حمایت من کار کنید؟

 

۴) رازداری و اعتماد

بسیاری از ما معتادان قادر نیستیم به دیگران اعتماد کنیم اما یک رابطه صحیح و مطمئن بین راهنما و رهجو می تواند به ایجاد اعتماد کمک کند و شهامت لازم برای آغاز یک زندگی جدید در رهجو را ایجاد کند. محرمانه نگه داشتن آنچه که رهجو به ما می گوید ازجمله معیارهای بسیار مهم و حیاتی در روابط میان راهنما و رهجو محسوب می شود. درطول كاركرد 12 قدم ممکن است رهجو محرمانه ترين و يا شرم آورترين مسائل زندگی خود را با راهنما در میان بگذارد. با گفتن مسائل سری و پنهانی زندگی خود به یکدیگر به تدریج احساس خجالت در بین شما از میان رفته و نتایج و عواقب بیماری خود را می پذیرید. به همین علت لازم است که میان راهنما و رهجو تفاهم متقابل ایجاد شود و هیچکدام آنچه را که  درباره یکدیگر می دانند چه درباره اعتیاد یا دیگر جنبه ها و مسائل زندگی در هیچ کجا بازگو نکنند. برخی از راهنماها حتی از فاش کردن نام رهجوی خود نیز خودداری می کنند. در مواقعی ممکن است ما به عنوان راهنما احساس کنیم که لازم است آنچه را که رهجوی ما به ما گفته است را با راهنمای خود در میان بگذاریم. در چنین مواقعی بهترین کار این است که پیش از صحت با راهنمای خود در این مورد از رهجو اجازه بگیریم.

با توجه به ماهيت بيماری اعتياد، فاش کردن اسرار رهجوی ما ممکن است باعث لغزش وی شده و يا حتی به مرگ وی منجرشود. اصل رازداری با قاطعیت و شدت در جلسات انجمن های گمنام مورد تاکید قرار می گیرد و اصلی است که باید در رابطه میان راهنما و رهجو کاملا رعايت شود. در برخی از مواقع بايد با رهجويمان صادق باشيم و به اوبگوئیم که ما قادر به درک و تحمل بعضی از مسائل (مثلا خشونت) نیستیم. ما به عنوان راهنما بايد نقاط قوت و ضعف خودمان را بشناسيم و بدانیم که چه کارهایی از دست ما ساخته و چه کاری هایی از عهده ما خارج است. در موارد حساس و جدی بهتر است که ما رهجوی خود را به افراد متخصص همچون پزشکان متخصص، مشاوران یا کشیش و افراد روحانی معرفی کنیم.

از رهجوی خود بپرسيد :

۱) آیا تعهد میکنید که صحبت های یکدیگر را محرمانه نگه داریم و از افشا کردن آن خودداری کنیم؟

٢) با رهجوی خود درباره اهمیت فاش نکردن اسرار و اعتماد داشتن به یکدیگر در رابطه راهنما و رهجو صحبت کنید.

٣) انتظارات و محدودیت های خود را با رهجویتان در میان بگذارید.

 

۵) صداقت متقابل

صداقت ازجمله اصول اساسی بهبودی و همچنین رابطه ای است که بین راهنما و رهجو ایجاد می شود. به همین علت ما راهنمایاین بهتر است این موضوع را با کسی که قرار است رهجوی ما شود در میان بگذاریم تا بین ما رابطه ای سالم ایجاد شود. میزان بهبودی ما به میزان صداقت ما بستگی دارد. سرانجام پس از روبرو شدن با واقعیت بیماری خود و شرایطی که در آن به سر می بریم و اعتراف به این که در برابر بیماری اعتیاد خود ناتوان هستیم و کاری از دستمان ساخته نیست، به این نتیجه می رسیم که از نیرویی ديگر به غير از خودمان کمک بخواهیم. داشتن صداقت عامل مهم و تعیین کننده ای در شتاب دادن و تداوم بخشیدن به روند بهبودی ما محسوب می شود. به کسی که قرار است راهنمایی وی را بر عهده بگیرید یادآوری کنید که صداقت نقش مهمی در حفظ رابطه میان راهنما و رهجو دارد. به آنها بگوئید انتظار ندارید که رهجوی شما فردی کاملا بی عیب و نقص باشد چون خود شما نیز به تدریج با کارکرد برنامه 12 قدم بود که صداقت داشتن را یاد گرفتید. به رهجوی خود بگویید که از وی انتظار دارید تا تمامی مسائل و مشکلات خود را صادقانه با شما در میان بگذارند. برای مثال، اگر لغزش كرده است این موضوع را صادقانه به شما اطلاع دهد و اگر کاری را که شما از او خواسته بودید انجام نداده است؛ در کمال صداقت بگویند که به وعده خود عمل نکرده است؛ نه اینکه برای جلب رضایت شما دروغ بگوید و وانمود کند که به قول خود عمل کرده است. به رهجوی خود توضيح دهيد که صداقت باید دو طرفه باشد یعنی این که خود شما نیز باید با رهجویتان صادق باشید. به او بگویید که رابطه راهنما و رهجو رابطه ای نمایشی نبوده و هدف از آن تحت تاثیر قرار دادن یکدیگر نیست، و نباید به دروغ وانمود کنیم که به بهترین شکل ممکن به برنامه 12 قدم عمل می کنیم. به وی یادآوری کنید که برنامه 12 قدم برای عیب ها و نواقصی که ما داریم ارزش و احترام قائل است، و این که قدم های 6 و 7 به منظور التیام بخشیدن و کنارآمدن ما با همه نواقص خودمان است.

در ضمن به کسی که قرار است رهجوی شما شود بگوئید که لازم نیست از همان ابتدا همه جزئیات و اسرار زندگی خود را برای شما فاش کند. به آنها یادآوری کنید که در این زمینه حق انتخاب دارند و هر اندازه که بخواهند می توانند در باره زندگی خود اطلاعات در اختیار راهنمای خود بگذارند. اگر اطلاعاتی وجود دارد که افشای آن برای روند بهبودی آنها ضرورت دارد اما به علت شرم و حیا یا به هر دلیل دیگری نمی توانند آن را با راهنمای خود در میان بگذارند، در آن صورت می توانند راز خود را با کسی که احساس راحتی بیشتری با وی می کنند، در میان بگذارند.

از کسی که قرار است رهجوی شما شود بپرسید:

۱) آیا تعهد می کنید كه در رابطه ای که بین ما وجود دارد با یکدیگر صادق باشیم؟

۲) به رهجوی خود اهمیت صادق بودن در فرآيند بهبودی را یادآوری کنید و توضيح دهيد که مجبور نیست مسائلی که را راحتی قادر به بازگوکردن آنها نیست را با شما درمیان بگذارد.

 

۶) روحانیت

روحانیت اساس و شالوده همه برنامه های 12 قدم را تشکیل می دهد. توکل و ایمان داشتن به نیرویی برتر از خودمان مهمترین عامل در بهبودی ما محسوب می شود. با رهجوی خود درباره شناخت و درك خود از نیروی برتر و اینکه روحانیت برای شما چه معنا و مفهومی دارد، صحبت کنید. به او یادآور شوید که درهای جلسات انجمن بر روی همه باز است و هر کسی می تواند درك شخصی خود را نیروی برتر و خدای خود داشته باشد. انتخاب خدا و نیروی برتر یک مساله شخصی است و با کارکرد 12 قدم میزان اعتقاد و تکیه به این نیرو بیشتر می شود. به آنها یادآور شوید که بخشی از وظیفه شما این است که آنها را به یافتن خدای مورد نظرشان تشویق و در این راه به آنها کمک کنید؛ و اینکه شما باورها و اعتقادات خود را به آنها تحمیل نخواهید کرد و در ضمن از آنها انتظار ندارید که برای شما حالتی روحانی و معنوی قائل شوند. آنها را کاملاً متقاعد کنید که هدف اصلی برنامه 12 قدم این است که تکیه کردن به خود را کنار بگذاریم و به جای آن به شکلی مفید و سازنده به خدای مورد قبول خودمان تکیه کنیم.

ما به عنوان راهنما نمی توانیم برای رهجوی خود نقش نيروی برتر را بازی کنیم. هر گونه سوء استفاده از موقعیت خودمان در این زمینه به روال بهبودی رهجویمان آسیب خواهد رساند. اگر رابطه ما با رهجویمان به گونه ای باشد که ما از وی بخواهیم تا به جای شناخت خدای مورد تصورش و تکیه و توکل به این نیرو، برای بهبودی خود به ما تکیه کند، در آن صورت برخلاف اصول برنامه 12 قدم عمل کرده و به رهجوی خود نیز به شدت خسارت وارد خواهیم کرد. قرار دادن خود در نقش خدا و نیروی برتر ما را در وضعیت خطرناکی قرار می دهد که بدون تردید در ایفای آن نقش شکست خواهیم خورد و نتیجه کارمان چیزی جز روی آوردن دوباره رهجو به مصرف مواد مخدر نخواهد بود. روبرو شدن با چنین وضعیتی كاری است که ما باید از ارتکاب آن خودداری کنیم. بسیاری از رهجویان گروه همقدم خود در انجمن را به عنوان نیروی برتر به حساب می آورند. گرچه این روش در ابتدای کار ممکن است خوب باشد چون باعث می شود تا رهجو به جای تکیه به خود به یک نیروی ديگر تكيه كند، اما اگر رهجوی ما بخواهد تا از تمام مزایای روحانی برنامه 12 قدم برخوردار شود باید به جای تکیه به خود یا هر کس دیگری، به خدايی كه خود درك می كند تکیه نموده و با او رابطه روحانی برقرار کند. 

از کسی که قرار است رهجوی شما شود :

۱) درباره جنبه روحانی برنامه بهبودی 12 قدم و برداشت و دركی که از خداوند دارید صحبت کنید.

۲) درباره نقشی که به عنوان راهنما بازی می کنید و محدویت هایی که در این زمینه دارید صحبت کنید و به او بگویید که خود را متعهد می دانید که از وی در سفر بهبودی و خدايی که به آن باور دارد حمایت نماييد.

 

۲. قواعد مورد توافق

علاوه بر دستیابی به تفاهم با رهجوی خود درباره اصولی که به آنها اشاره شد، بهتر است درباره برخی از كارها و قواعد عملی مربوط به رابطه میان راهنما و رهجو نیز با یکدیگر به تفاهم برسید. این قواعد عملی عبارتند از:

قواعد مورد توافق در رابطه راهنما و رهجو

 

۱) دوره آزمایشی

واقعیت این است که در برخی از موارد رابطه میان رهجو و راهنما نیز همانند روابط دیگر آنچنان که باید و شاید مطلوب و دلخواه نمی شود. این احتمال وجود دارد که ما به دلایل مختلف نتوانیم مسئولیت راهنمایی فرد خاصی را ادامه دهیم. یا اینکه رهجوی ما به علت اختلاف نظر با ما درباره روش های کارکرد 12 قدم بخواهد راه خود را از ما جدا کند یا اینکه خلق و خوی راهنما و رهجو با یکدیگر سازگار نباشد. در برخی از موارد این احتمال وجود دارد که رهجو فرد دیگری را برای راهنمایی خود پیدا کرده باشد و با او ارتباط بهتری برقرار کند. ممکن است که ما به عنوان راهنما در زندگی خود با یک مساله مهمی روبرو شویم و لازم باشد تا تمام تمركز و تلاش خود را صرف سامان دادن زندگی خودمان کنیم. به عنوان یک راهنما باید آنقدر فروتن باشیم که بپذیریم ممکن است کسی از ما خوشش نیاید و چون ما در بهبودی به سر می بریم به اين معنی نيست كه می توانيم به همه كمك كنيم. واقعیت این است که ما همگی معتاد هستیم و اشتباهات و نقطه ضعف های خاص خودمان را داریم اما در عین حال فقط برای امروز با كاركرد 12 قدم در بهبودی زندگی می كنيم. به همین علت عقل و منطق حکم می کند که برای برعهده گرفتن مسئولیت یک رهجو یک دوره آزمایشی تعیین کنیم و برای مثال با یکدیگر قرار بگذاریم که قدم اول، دوم و سوم را با هم کار کنیم و بعد درباره ادامه دادن یا ندادن این رابطه تصمیم بگیریم. این روش به هر دوی ما این امکان را خواهد داد تا یکدیگر را بشناسیم و با طرز كار هم آشنا شویم و بدانيم كه آیا  به یکدیگر اعتماد کافی داریم یا خیر. توافق درباره ادامه رابطه تا پایان قدم سوم روش مناسبی است چون از این مرحله به بعد است که قدم های عملی آغاز می شوند و کارکردن آنها به صرف وقت زیاد و در میان گذاشتن اطلاعات و مسائل شخصی نیاز دارد. بهتر است که از همان ابتدای ایجاد رابطه میان راهنما و رهجو، دو طرف در این مورد به توافق برسند که پس از سپری شدن دوره آزمایشی هر یک از آنها می تواند به این رابطه پایان دهد.

البته هر یک از راهنما یا رهجو در هر زمان که بخواهند می توانند به رابطه خود پایان دهند؛ اما تعیین یک دوره آزمایشی به رهجوی شما این امکان را خواهد داد تا بتواند از آزادی شخصی و حق انتخاب خود که احتمالا برای سالیان دراز از آنها محروم بوده است بهتر استفاده کند. این روش نشان خواهد داد که ما برای برطرف ساختن نقص خود بزرگ بینی و یاد گرفتن فروتنی تلاش می کنیم و در ضمن به خواست و نیاز های دیگران نیز احترام می گذاریم. تعیین یک دوره آزمایشی در عین حال راهکاری دوستانه و مسالمت آمیز برای پایان دادن به رابطه میان راهنما و رهجو محسوب می شود چون به این ترتیب در پایان دوره آزمایشی بدون اینکه بین شما و رهجویتان کدورتی پیش بیاید یا دست رد به سینه شما زده شود می توانید به این رابطه پایان دهید. 

از کسی که قرار است رهجوی شما شود بپرسید:

۱) بهتر است درباره یک دوره آزمایشی توافق کنیم و پس از آن دوره در صورتی که با یکدیگر سازگاری داشتیم و از کار کردن با یکدیگر راضی بودیم، می توانیم رابطه خود را ادامه دهیم.

۲) در خصوص مدت دوره آزمایشی، و این که چه تعداد از قدم ها را به عنوان دوره آزمایشی با یکدیگر کار می کنید، به توافق برسید.

 

۲) ارتباط و تماس با راهنما

به عنوان یک راهنما، بهتر است با کسی که تصمیم دارید راهنمایی او را برعهده بگیرید درباره زمان مناسب برای برقراری ارتباط و تماس در مواقع اضطراری به توافق برسيد. یک زمان مناسب در خلال روز که فرصت صحبت کردن با رهجوی خود را دارید و برای مثال مشغول کار نیستید مشخص نماييد. در صورت امکان می توانید به رهجوی خود این آزادی را بدهید که در هر زمان از شبانه روز  که با خطر لغزش روبرو شد بدون هیچ گونه تردیدی با شما تماس برقرار کند، چون تماس گرفتن در چنین مواقعی بسیار مهم و حیاتی است.

برخی از راهنمایان از رهجویان خود به ویژه تازه واردین می خواهند که در نود روز اول ترک اعتیاد و پاكی، هر روز با راهنمای خود تماس بگیرند. بهتر است از آنها بخواهیم که در این تماس ها توجه و سخنان خود را به مسائل مربوط به بهبودی محدود کنند و از صحبت کردن درباره مشکلات کلی زندگی خودداری کنند. با این کار نه فقط هدف از ارتباطی که بین راهنما و رهجو برقرار شده است مورد تاکید قرار خواهد گرفت بلکه توجه رهجوی شما بر روی راه حل وبهبودی متمرکز خواهد شد. به رهجوی خود یادآوری کنید که وی می تواند به صورت تلفنی و یا حضوری با دیگر معتادان در حال بهبودی به مشارکت بپردازد، ولی شما به عنوان یک راهنما تنها مسئول هدایت کردن وی به سوی بهبودی از اعتیاد می باشید. در این صورت هنگام صحبت کردن و شنیدن مشکلات وی در بهبودی، می توانید او را به ابزارهای 12 قدم ارجاع دهید تا وی بداند که جهت برطرف کردن یا کنار آمدن با تمام مشکلات زندگی می تواند از اصول برنامه های 12 قدمی و انجمن های گمنام به عنوان یک راه حل استفاده نماید. 

 

تعدادی از مزایای درخواست از رهجو برای تماس گرفتن روزانه در روزهای اول کارکرد 12 قدم به شرح زير است:

  • امکان شناخت بهتر و سریعتر از یکدیگر را فراهم آورده و باعث می شود تا به یکدیگر اعتماد و اطمینان کنیم.
  • تاکیدی بر تعهد ما برای حمایت از رهجو است و در ضمن رهجو را به اجرای کارهایی که برای بهبودی وی ضرورت دارد تشویق می کند.
  • به ما این امکان را می دهد تا پیشرفت روزانه رهجوی خود را زیر نظر بگیریم و به شکل موثر تری از وی حمایت نماييم.
  • رهجو علاقه و جديت خود برای عمل به اصول این برنامه را نشان خواهد داد.
  • باعث می شود تا رهجو انزواطلبی و گوشه گيری را که در دوران اعتياد به آن عادت کرده است کنار گذاشته و به گفتگو با ما درباره مسائل مربوط به زندگی و بهبودی خود تمايل پيدا كند.
  • باعث خواهد شد تا زمینه ای برای برقراری تماس منظم بین شما و رهجو فراهم شود و در تمامی دوره ای که او را حمايت می کنید ادامه پیدا کند. علاوه بر این، به وی کمک خواهد کرد تا هر زمان که وسوسه مصرف مجدد مواد مخدر به سراغش آمد با شما تماس بگيرد.    

 

از کسی که قرار است رهجوی شما شود بپرسید:

۱) آیا بهتر نیست درباره زمان مناسب برای برقراری تماس با یکدیگر به توافق برسیم تا شما بطور منظم و مرتب در همان ساعت با من تماس بگیرید و درباره مسائل مربوط به بهبودی با یکدیگر گفتگو کنیم؟

۲) آیا متعهد می شويد هر زمان که احتمال لغزش و بازگشت به اعتیاد خود را دادید با من تماس بگیرید؟

 

۳) در دسترس بودن راهنما

بهتراست که زمان و مکان خاصی را برای ملاقات با هم و کارکرد 12 قدم مشخص کنید. بعضی از راهنمايان ترجیح می دهند که تا پایان قدم پنجم به طور منظم هفته ای یکبار با رهجوی خود جلسه داشته باشند و بعد از این فاصله زمانی را به دو هفته یکبار افزایش دهند. نظم و ترتیب ملاقات های شما با رهجو به خودتان بستگی دارد. ممکن است این مساله به تعداد رهجویانی که شما مسئولیت راهنمایی آنها را برعهده گرفته اید یا میزان مشغله شخصی شما بستگی داشته باشد. به هر حال بهتر است که زمان مشخص و دقیقی را برای کارکرد 12 قدم تعیین نماييد. این کار باعث خواهد شد تا رابطه میان شما و رهجویتان بیش از هر چیز دیگری روی هدف اصلی که بهبودی از بیماری اعتیاد است متمرکز شود و در ضمن در روزهای اول برقراری این رابطه به زندگی رهجوی شما نیز تا اندازه ای نظم و انضباط داده شود. وقتی که رهجوی شما بداند که برای کارکرد 12 قدم در یک زمان مشخص با شما جلسه خواهد داشت، با تمرکز و دقت بیشتری برنامه را اجرا خواهد کرد و اولويت وی بر بهبودی قرار می گيرد. اين باعث می شود كه بيماری اعتياد او را به سوی مسائل حاشيه ای منحرف نكند و بيشتر برروی بهبودی متمركز شود؛ حتی اگر بيماری اعتیاد بخواهد توجه او را از مساله بهبودی به مسائل دیگر منحرف نمايد. 

از کسی که قرار است رهجوی شما شود بیرسید:

۱) آیا بهتر نیست که درباره یک زمان و مکان خاص برای ملاقات با یکدیگر درخصوص گفتگو پيرامون مسائل مربوط به کارکرد 12 قدم توافق کنیم؟

 

٣. برنامه کارکرد 12 قدم

برای افزایش تاثیر و کارایی خود به عنوان راهنما و متمرکز شدن رابطه شما با رهجویتان بر هدف اصلی يعنی بهبودی از طريق 12 قدم، بهتر است یک جدول و برنامه زمانی تهیه کنید که در آن زمان کارکردن 12 قدم یا فعالیت های دیگر بهبودی در ملاقات حضوری شما با رهجویتان مشخص شود. البته این جدول زمانی قابل تغییر است. هر انجمنی پیشنهادات و توصیه های خاص خود درباره چگونگی کارکرد 12 قدم را دارد. در برخی از انجمن های گمنام کتابچه ای وجود دارد که در آن چگونگی کارکرد 12 قدم آموزش داده شده است و حاوی پرسش ها و پاسخ هایی است که شما می توانید از آن برای کارکرد 12 قدم با رهجویتان استفاده کنید. 

جدول کارکرد 12 قدم

 

مزايای کارکرد منظم و منسجم 12 قدم با رهجویتان را می توان به شرح زیر خلاصه کرد:

 

۱) ایجاد انگیزه در کارکرد 12 قدم

ایجاد انگیزه در رهجو برای کارکرد 12 قدم با دانستن این نکته که می تواند در مدت زمان مشخصی (مثلاً ۲۴ هفته) همه قدم ها را کار کنند.

۲) تمرکز بر بهبودی

کمک به رهجو برای متمرکز ساختن تلاش ها و حواس خود بر روی 12 قدم  و قرار دادن بهبودی به عنوان اولویت اول.

۳) امید به روال بهبودی

ايجاد اميد در رهجو و اطمینان دادن از این که ما به عنوان يك راهنما در مورد بهبودی او  جدی و مسئول هستيم.

۴) مسئولیت پذیری بهبودی

دانستن این موضوع که رهجو برای بهبودی باید کارهای خاصی را انجام دهند و اینکه شما چه انتظاری از او دارید، رهجو را تشویق می کند تا مسئولیت بهبودی خود را بر عهده بگیرد.

۵) ایجاد ساختار و نظام

دانستن این که باید راس ساعت خاصی در یک مکان مشخص حضور پیدا كرده و به اهداف خاصی برسد و اینکه در این راه از حمایت و پشتیبانی شما برخوردار خواهد بود در رهجو حس مسئولیت پذیری ایجاد خواهد کرد و به زندگی او تا حدودی نظم و انضباط خواهد بخشید.

 

 با کسی که قرار است رهجوی شما شود توافق کنید:

۱) با توجه به شرایط و مسائل مربوط به رهجوی خود، برنامه ای برای فعالیت ها و کارکرد 12 قدم در قالب یک جدول منظم و مرتب تهیه کنید.

۲) یک نسخه از این برنامه  کاركرد 12 قدم  را به رهجوی خود بدهید تا بداند که چگونه و در چه مدت زمانی قرار است 12 قدم را کار کند.

 

برای مثال اگر با رهجوی خود هفته ای یکبار قرار ملاقات حضوری دارید تا قدم ها را با وی کار کنید، در آن صورت می توانید از کتابچه ” راهنمای کارکرد 12 قدم ” که یکی از نشریات مورد تایید انجمن معتادان گمنام می باشد استفاده نموده و یک جدول زمانی شبیه جدول زیر تهیه کنید:

 

هفته اول :

  • خواندن فصل اول : قدم 1
  • به پرسش های موجود در صفحه …. برای هفته آینده پاسخ دهید

هفته دوم :

  • بحث در باره درک و شناخت قدم 1
  • مرور پرسش ها و پاسخ ها
  • مبادله تجربیات، نیرو و امید

هفته سوم :

  • خواندن فصل دوم : قدم 2
  • پاسخ دادن به پرسش های صفحه …. برای هفته بعد

هفته چهارم :

  • بحث درباره درک و شناخت قدم 2
  • مرور کردن پرسش ها و پاسخ ها
  • مبادله تجربیات، نیرو و امید

هفته پنجم:

  • خواندن فصل سوم : قدم 3
  • پاسخ دادن به پرسش های صفحه … برای هفته بعد

هفته ششم :

  • بحث درباره درک و شناخت قدم 3
  • مرور پرسش ها و پاسخ ها
  • مبادله تجربیات، نیرو و امید
  • خواندن دعای قدم سوم با یکدیگر

و به همین ترتیب…

سوالات و پیشنهادات

لطفا سوالات و یا نظرات خود در خصوص این مقاله را با ما در میان بگزارید. پاسخ شما به آدرس ایمیلی که وارد می کنید ارسال خواهد شد

آزمایش اعتیاد
آزمایش اعتیاد - تست اعتیاد - Addiction Test

آیا شما یک معتاد هستید؟

آزمایش خانواده معتادان
آزمایش اعضای خانواده معتادان - Addict's Family Test

آیا تحت تاثیر اعتیاد قرار گرفته اید؟

آزمایش حمایت ناسالم
آزمایش حمایت ناسالم - Enabler Test

آیا کمک شما به عزیز معتادتان درست است؟

آزمایش هم وابستگی
آزمایش هم وابستگی - Codependency test

آیا تحت تاثیر هم وابستگی قرار گرفته اید؟