جستجو

 

عدم وابستگی عاطفی

کتاب خانواده معتادان

en


١٠- عدم وابستگی عاطفی

 

عدم وابستگی عاطفی به این معنی است که اعضای خانواده می توانند با خودداری از درگیر کردن خود در مسائل و مشکلات فرد معتاد تعادل عاطفی و روانی خود را حفظ کنند. عدم وابستگی عاطفی یکی از اصول مهم گروه های حمایت از خانواده است که به آنها کمک می کند تا خود را از رنج و عذابی که فرد معتاد در آن به سر می برد دور نگه دارند. عدم وابستگی عاطفی باعث می شود که اعضای خانواده با وجود زندگی در كنار عزيز معتادشان زندگی نسبتا مستقل تر و سالم تری را تجربه كنند.

 

  • عدم وابستگی عاطفی چیست؟
  • جلوگیری از وابستگی عاطفی

 

عدم وابستگی عاطفی چیست؟

  • هر کسی كه با یک فرد معتاد سر و کار داشته است به خوبی معنی خشم، ناامیدی، احساس گناه، سراسیمگی، سرافکندگی، اضطراب، تنفر، بیزاری و احساسات دردناک دیگر را درک می کند. اعضای خانواده بر این باورند که به خاطر وجود عزیز معتادشان است که آنها مجبورند این گونه احساسات آزار دهنده را تحمل کنند. آنها تصور می کنند که تنها زمانی می توانند از شر این گونه احساسات عذاب آور خلاص شده و یک زندگی خوب و ایده آل داشته باشند که  عزیز معتادشان مصرف مواد را کنار بگذارد؛ اما داشتن چنین انتظاری دور از واقعیت است. قبل از هر چیز باید گفت که هر یک از اعضای خانواده حق انتخاب دارند و علیرغم اینکه با یک فرد معتاد زندگی می کنند، این خود آنها هستند که کیفیت و نوع زندگیشان را تعیین می کنند. هر چند که باور این موضوع دشوار است اما اعضای خانواده  با این تصور که عزیز معتادشان مسئول همه احساسات منفی و آزار دهنده ای است که آنها از آن رنج می برند، در واقع می خواهند بگویند که معتاد بودن عزیزشان در واقع تنها مشکل آنها است و  اگر او پاک شود دیگر هیچ غصه و مشکلی نخواهند داشت. این طرز فکر در واقع نوعی از هم وابستگی است چون شما شکل و نوع زندگی خود را به چگونگی زندگی عزیز معتادتان وابسته می کنید و می گوئید تا او زندگی سالم و درستی نداشته باشد من نیز نمی توانم زندگی خوب و آسوده ای داشته باشم. ما به عنوان اعضای خانواده یک معتاد، اگر بتوانیم خود را از لحاظ احساسی و عاطفی کنترل کنیم، خواهیم توانست  زندگی سالم و آسوده ای در کنار فرد معتاد داشته باشیم، حتی اگر فرد معتاد همچنان به اعتیاد خود ادامه دهد. اما با متمرکز کردن همه حواسمان روی زندگی فرد معتاد، در واقع ما خود را اسیر دست او کرده ایم و به او این قدرت را داده ایم که تعادل روانی و احساسی ما را تحت کنترل خود درآورد. اگر اعضای خانواده می خواهند تعادل روانی خود را حفظ کنند بهتر است که از وابستگی عاطفی به فرد معتاد خودداری کنند.
  • عواطف و احساسات در خانواده هايی كه یکی از اعضای آن معتاد است، در مقايسه با خانواده های ديگر شديد تر است. اعضای این خانواده ها  خواسته يا ناخواسته،  به نوعی درگیر جنون و آشفتگی های روانی ناشی از اعتیاد عزیزشان می شوند. همانطور که فرد معتاد با دور شدن از واقعیت های زندگی، اعتیاد خود را انکار می کند اطرافیان او هم تحت تاثیر زندگی در کنار فرد معتاد ارتباط شان را با واقعیت های زندگی از دست داده و دچار مشكلات روانی و آشفتگی های فکری می شوند. کارشناسان و متخصصانی که در زمینه اعتیاد فعالیت می کنند اعتیاد را یک بیماری مسری و خانوادگی می دانند. در حقيقت می توان گفت این ناخوشی و اثرات مخرب روحی و روانی آن از شخص معتاد به دیگر اعضای خانواده نیز سرایت کرده و تاثیرات ناگواری بر زندگی آنها وارد می کند.  اعضای خانواده از لحاظ عاطفی در معرض این بیماری قرار گرفته و زندگی آنها نیز همانند عزیز معتادشان آشفته و نابسامان می شود. از دیگر اثرات بیماری اعتیاد بر اعضای خانواده، حمایت ناسالم  آنها از فرد معتاد به امید پاک شدن عزیز معتادشان و خلاص شدن از دردسرهای ناشی از این بیماری است. البته باید دانست که حمايت های ناسالم تاثير و نتيجه ای جز هموار كردن راه برای ادامه مصرف مواد از سوی فرد معتاد ندارد.  
  • عدم وابستگی عاطفی به اين معنی نيست كه شما احساسات خود را انكار كنيد، بلكه درست عكس آن است. ما به عنوان اعضای خانواده فرد معتاد يا برای مدتی طولانی وانمود كرده ايم كه رفتارهای فرد معتاد تاثيری روی ما نگذاشته است يا اينكه آنچنان تحت تاثير این بيماری قرار گرفته ايم كه عواطف و احساسات شدید و افراطی بر ما غلبه كرده اند. در هر دو حالت ما بلاهایی كه بر اثر اعتياد يكی از اعضای خانواده بر سرمان آمده است را جدی نگرفته ايم. عدم وابستگی عاطفی يعنی اينكه حداقل يك قدم از حوادث و اتفاقاتی کع در اطرافمان رخ می هد دورتر شویم. همين فاصله گرفتن باعث می شود تا ما درك و شناخت بهتری از بيماری اعتياد به دست بياوريم. هدف اين است كه خودمان را از همه احساسات منفی و افكار غير منطقی كه رفتارهای ويرانگر عزيز معتادمان در ما به وجود آورده است رها كنيم. با خلاص شدن از شر این احساسات منفی و افكار غير منطقی می توانيم برداشتی معقول و منطقی از عواطف و احساسات خودمان به دست بياوريم و شناخت بهتر و درست تری از زندگی و آنچه كه بر سرمان می آيد داشته باشيم. ما از احساسات و عواطفمان  فرار نمی كنيم، اما خودمان را نيز اسير دست آنها نمی كنيم. ما می کوشیم تا عواطف و احساسات خودمان را كنترل كنيم و تحت تاثير آنها قرار نگيريم. به اين ترتيب به جای اينكه بی وقفه در برابر رفتارهای آزار دهنده عزيز معتادمان واکنش های احساسی و عاطفی نشان دهیم، با فروتنی می پذیریم که زندگی خودمان هم تحت تاثیر بیماری اعتیاد به چالش کشیده شده است و اعتراف می کنیم که در برابر این بیماری ناتوان هستیم و نمی توانيم فرد معتاد را مجبور به پاک شدن کنیم. آن هنگام است که به جای تمرکز و توجه بیهوده بر رفتارهای فرد معتاد، می توانیم وقت و انرژی خود را صرف  بهبود کیفیت زندگی خودمان و رساندن کمک های سالم و موثر به فرد معتاد بکنیم.
  • در بسیاری از موارد اعضای خانواده به خاطر تاثیرات ویرانگر اعتیاد بر روی زندگی و آشفته شدن افکارشان فراموش می کنند که درباره انتخاب احساسات و عواطف خود حق انتخاب دارند و نباید تصور کنند که در برابر عزیز معتادشان افرادی اسیر و ناتوان هستند. آنها حق دارند که احساسات خاص خودشان را داشته باشند و به هیچ عنوان مجبور نیستند که اختیار عواطف و احساسات خود را به دست فرد معتاد بسپارند. اعضای خانواده فرد معتاد به خاطر وابستگی عاطفی به عزیز معتادشان، فراموش می کنند که هریک از آنها شخصیت و هویت جداگانه ای دارند و حق دارند آنگونه که خودشان می خواهند زندگی کنند و احساسات و عواطف خاص خودشان را داشته باشند. هر چند نمی توان منکر این موضوع شد که عضو معتاد خانواده هر چند وقت یکبار کارهايی انجام می دهد که باعث خشم و وحشت دیگر اعضای خانواده می شود؛ اما باید اعتراف کرد که چنین واکنشی در واقع از خود ما سرچشمه می گیرد و ما نمی توانیم به خاطر ایجاد چنین حالات روانی و احساسی در خودمان، فرد معتاد را مقصر بدانیم؛ چون چنین کاری در واقع دادن اختیار زندگیمان به یک شخص دیگر است. اگر بپذیریم که احساساتی مانند خشم و ترس که ما در برابر رفتارهای عزیز معتادمان از خود نشان می دهیم، بر اثر تصمیم و تحت کنترل خودمان است، در آن صورت اجازه نخواهیم داد که بر ما غلبه کنند و در نتیجه واکنشی نشان نخواهیم داد که به جای مفید بودن، شرایط ما را بدتر از قبل کند. احتمالا مهمترین نتیجه ای که از این کار خواهیم گرفت این است که دیگر مجبور نخواهیم بود  در دنیایی زندگی کنیم که فرد معتاد با رفتارهای ویرانگر و جنون آمیز خود بر آن حکومت می کند.
  • سرچشمه رهایی از وابستگی عاطفی به فرد معتاد، آگاهی از ماهیت و طبیعت بیماری اعتیاد است. زمانی که پذیرفتیم فرد معتاد از لحاظ جسمی، روحی و روانی بیمار است و کنترل چندانی بر رفتار و کردارش ندارد، در آن صورت تحت تاثیر قرار گرفتن، و یا  واکنش نشان دادن به رفتارهای او تنها باعث خواهد شد که بیماری اعتیاد بیشتر در کانون خانواده نفوذ کند. نکته مهم تر این است که ما باید بپذیریم که نمی توانیم بیماری اعتیاد کسی را معالجه یا درمان کنیم. همانطور که در برنامه های 12 قدمی حمایت از خانواده گفته می شود: “ما نه باعث معتاد شدن دیگران شده ایم، و نه قدرت و توانایی کنترل کردن و یا درمان کردن آن را داریم. “. به محض اینکه به محدود بودن قدرت و توانائی خودمان در خصوص مجبور کردن فرد معتاد به قطع مصرف مواد پی ببریم، و رفتارهای بد و آزار دهنده او را به حساب مخالفت یا دشمنی او با خودمان نگذاریم، متوجه خواهیم شد که می توانیم خود را از چنگ وابستگی عاطفی به فرد معتاد رها کنیم. متوجه می شویم صرفنظر از اینکه او چه رفتاری از خود نمایش می دهد، می توانیم واکنش کمتری از خود نشان داده و حداقل بخشی از زندگی روزمره خود را در آرامش و آسایش به سر ببریم. در چنین حالتی دیگر با فرد معتاد وارد بحث و جدل نمی شویم، دیگر برای کنترل کردن او اقدام به التماس کردن و یا اشک ریختن نمی کنیم و سعی می کنیم که احساسات خود را کمتر درگیر مسائل مربوط به بیماری او بکنیم.   در ضمن با خودداری کردن از وابستگی عاطفی، طرز رفتار ما نیز تغییرخواهد کرد. زمانی که ما رفتارمان را تغییر دهیم موجب می شویم که فرد معتاد نیز مسئولیت بهبودی خود را پذیرفته و برای رها شدن از شر بیماری اعتیاد خود تلاش کند.               
  • در ابتدای کار، عدم وابستگی عاطفی و دور نگه داشتن عواطف و احساسات خودمان از اتفاقاتی که برای فرد معتاد می افتد، تقریباً غیر ممکن به نظر می رسد. ممكن است این که بگذاریم عزیز معتادمان رنج و عذاب های زیادی را تحمل کند و ما دست روی دست گذاشته و هیچ کمکی به او نکنیم، نوعی بی رحمی و بی تفاوتی به حساب بیاید. یا اینکه با خود بیندیشیم  که چنین رفتاری بر خلاف چیزی است که عشق و محبت نامیده می شود. اما اگر واقعاً و از صمیم قلب می خواهید عزیز معتادتان را به پاک شدن تشویق کنید، بهتر است که از لحاظ عاطفی از عزیز معتادتان فاصله بگیرید؛ چون با در پیش گرفتن این روش،از شناخت و توانائی لازم برای کمک کردن به فرد معتاد به طور موثر و سازنده برخوردار خواهید شد. زمانی که توانستيد خود را از وابستگی های عاطفی نسبت به عزیزمعتادتان دور نگه دارید، به گونه ای رفتار خواهید کرد که باعث ادامه دار شدن مسیری که فرد معتاد در پیش گرفته است نشوید.

 

جلوگیری از وابستگی عاطفی

در این قسمت پیشنهاداتی برای جلوگیری از وابستگی عاطفی شما به عزیز معتادتان ارائه شده است:

عدم وابستگی عاطفی به معتاد

 

١. تعیین حد و مرز

عدم وابستگی عاطفی به معنای نامهربانی و بی توجهی  به عزیز معتادتان نیست. عدم وابستگی عاطفی یعنی خودداری از درگیر شدن عاطفی و احساسی با مسائل و مشکلاتی که فرد معتاد برای خود ایجاد می کند. شما باید تلاش کنید تا در دام رفتار جنون آمیز و ویرانگری که عزیز معتادتان از خود نشان می دهد گرفتار نشده و به فکر زندگی خود و دیگر اعضای خانواده خود باشید، زیرا همه اعضای خانواده حق دارند که زندگی خوب و آسوده ای داشته باشند.

 

٢. رعایت حق انتخاب

عدم وابستگی عاطفی به این معنی نیست که هر بلایی سر عزیز معتادتان بیاید، برای شما اهمیتی نداشته باشد. بلکه به این معنی است که شما در مورد چگونگی زندگی خود حق انتخاب دارید.

 

٣. عدم درگیری احساسی

عدم وابستگی عاطفی به این معنی است که شما به عزیز معتادتان اجازه می دهید تا  خودش احساسات و عواطفش را تجربه کند، نه این که بر اثر وابستگی عاطفی، شما به جای او دچار آن احساسات آزار دهنده شوید.  

 

٤. مسئولیت در قبال احساسات خود

عدم وابستگی عاطفی به معنی به دست گرفتن دوباره کنترل احساسات خود  و بر عهده گرفتن مسئولیت آنها است.

 

٥. تمایز بین کمک و حمایت ناسالم

عدم وابستگی عاطفی یعنی کنار گذاشتن حمایت ناسالم از عزیز معتادتان و کمک کردن در حد معمول و به منظور  تشویق وی جهت  بهبودی از بیماری اعتیاد.

 

٦. رهایی از گناه و شرمندگی

عدم وابستگی عاطفی به معنای رها شدن از احساس مسئولیت، گناه و شرمندگی است. با این کار شما به خودتان یادآوری می کنید که مسئول معتاد شدن عزیزتان نبوده و قدرت آن را ندارید که مصرف مواد وی را کنترل یا او را درمان کنید.

  

٧. دوری از مشکلات معتاد

متاسفانه در خانواده ای که یکی از اعضای آن معتاد است، سایر اعضا  هر روز با بحران و جنجال تازه ای روبرو می شوند. عدم وابستگی عاطفی یعنی این که خودتان را در آشوب ها و گرفتاری هایی که روزانه بر اثر عواقب بیماری اعتیاد به وجود می آیند غرق نکنید. سعی کنید خودتان را از مسائل و مشکلاتی که فرد معتاد ایجاد می کند دور نگه دارید. اگر بتوانید تعادل روانی خود را حفظ کنید در وضعیتی قرار خواهید گرفت که بهتر و موثرتر می توانید به عزیز معتادتان کمک کنید و در ضمن کیفیت زندگی خودتان را نیز حفظ کنید.

 

٨. خشم علیه اعتیاد نه معتاد

“علیه بیماری اعتیاد خشمگین باش، اما نه علیه معتاد.” عدم وابستگی عاطفی یعنی تمایز و تفاوت قائل شدن بین فرد معتاد و بیماری اعتیاد. زمانی که دچار عصبانیت ، ناامیدی و یا احساساتی از این قبیل می شوید، به خودتان یادآوری کنید که این بیماری اعتیاد است که باعث همه این بدبختی ها و مصیبت ها شده است، نه فردی که معتاد شده است. زمانی که  افکاری منطقی و واقع بینانه درباره بیماری اعتیاد داشته باشید و اجتناب ناپذیر بودن مشکلات و مسائل ناشی از این بیماری را بپذیرید، احساس آرامش بیشتری خواهید کرد.

 

٩. تعیین انگیزه کمک

عدم وابستگی عاطفی یعنی اینکه اجازه دهید که فرد معتاد شخصا با عواقب اعتیاد خود روبرو شود. ما نباید به محض اینکه فرد معتاد دچار یک گرفتاری شد، برای نجات دادن او وارد عمل شویم؛ بلکه باید ابتدا با در نظر گرفتن ماهیت بیماری که عزیزمان به آن مبتلا شده است، انگیزه و چگونگی حمایت خود را مشخص کنیم.  باید تعیین کنید که آیا کمک کردن شما به دلیل احساس سرافکندگی و شرمساری و به منظور حفظ آبرو و حیثیت خانوادگی است، یا اینکه واقعا قصد پاک شدن فرد معتاد را دارید؟ شما موظف هستید به فرد معتاد این اجازه را بدهید که به هر شكلی که خودش مناسب می داند زندگی کرده و مسیر خود را برای بهبودی از بیماری اعتیاد پیدا کند.

 

١٠. شرکت در گروه های خانواده

برای اینکه بدانید چگونه می توانید خودتان را از وابستگی عاطفی به عزیز معتادتان خلاص کنید، بهتر است که در جلسات انجمن های گمنام حمایت از خانواده شرکت کنید. در این انجمن ها  شما با برنامه های 12 قدمی و ابزارهای لازم برای رها شدن اعضای خانواده از وابستگی های عاطفی به فرد معتاد آشنا می شوید. در این جلسات با کسانی آشنا می شوید که سرنوشت و شرایطی مانند شما داشته اند و اکنون آن را پشت سر گذاشته اند. مبنای این جلسات بر اساس تجربه ، نیرو و امید می باشد که به شما کمک می کند تا از مسیر درست منحرف نشوید و یاد بگیرید که قطع وابستگی به زمان و تمرین مداوم نیاز دارد. در این صورت است که شما می توانید با قرار گرفتن در کنار عزیز معتادتان زندگی مفید و رضایت بخشی داشته باشید.

 

 

  • برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد هدف اصلی بعضی از انجمن های حمایت از خانواده، لطفا به قسمت فهرست انجمن ها رجوع کنید.
  • برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد جلسات فارسی زبان بعضی از انجمن های حمایت از خانواده در سراسر جهان، لطفا به قسمت جلسات فارسی زبان رجوع کنید. 

سوالات و پیشنهادات

لطفا سوالات و یا نظرات خود در خصوص این مقاله را با ما در میان بگزارید. پاسخ شما به آدرس ایمیلی که وارد می کنید ارسال خواهد شد

آزمایش اعتیاد
آزمایش اعتیاد - تست اعتیاد - Addiction Test

آیا شما یک معتاد هستید؟

آزمایش خانواده معتادان
آزمایش اعضای خانواده معتادان - Addict's Family Test

آیا تحت تاثیر اعتیاد قرار گرفته اید؟

آزمایش حمایت ناسالم
آزمایش حمایت ناسالم - Enabler Test

آیا کمک شما به عزیز معتادتان درست است؟

آزمایش هم وابستگی
آزمایش هم وابستگی - Codependency test

آیا تحت تاثیر هم وابستگی قرار گرفته اید؟