جستجو

 

فرایند لغزش اعتیاد

en


٣- فرایند لغزش اعتیاد

 

 

لغزش فرایندی است که معمولا سه مرحله را طی می کند و باعث بازگشت فرد معتاد به مصرف مجدد مواد می شود. این سه مرحله عبارتند از لغزش احساسی، لغزش ذهنی و لغزش جسمی. در این قسمت اطلاعاتی در مورد این سه مرحله ارائه شده است تا با آگاهی از آنها بدانید که آیا در فرآیند لغزش قرار گرفته اید یا خیر.

 

۱- لغزش احساسی

۲- لغزش فکری

۳- لغزش جسمی 

 

لغزش جزئی از طبیعت بیماری اعتیاد است. آمارها نشان می دهند که حدود پنجاه درصد از معتادان در سال اول بهبودی خود دوباره مواد استفاده می کنند. بهبودی از بیماری اعتیاد مانند سایر بیماری های مزمن مساله ای است كه می بايست به صورت روزانه تحت درمان قرار گیرد. اگر کارهائی که برای بهبودی ما لازم هستند  را هر روز و بطور مرتب انجام ندهیم طبیعتاً دوباره اسیر مصرف مواد مخدر خواهیم شد، زيرا این کار تنها راهی است که ما برای کنار آمدن با زندگی  یاد گرفته ایم. در مورد اعتیاد باید بدانیم که دچار شدن به لغزش و عود کردن  بيماری، پیش از آن که دوباره مصرف مواد را دوباره شروع کنیم آغاز می شود. به ندرت اتفاق می افتد که یک معتاد در حال بهبودی به طور ناگهانی و بدون هیچ دلیلی به مصرف دوباره مواد روی بیاورد؛ بلکه قاعدتا وی مدت زمانی را در دو مرحله اول لغزش یعنی لغزش احساسی و لغزش فکری گذرانده و سپس به جایی می رسد که تصور می کند چاره دیگری به جز مصرف مواد مخدر نداشته و در حقیقت لغزش جسمی را آغاز می کند.  زمانی که نحوه  کنار آمدن ما با احساساتمان، و افکار و رفتار ما به دوران اعتیادمان بر می گردد، وقتی که از کارکرد دوازده قدم دست می کشیم و جلسات انجمن را نادیده می گیریم؛ آن موقع است که قاعدتاً  خطر وسوسه مصرف دوباره مواد  بیشتر می شود زيرا این راهی است که ما برای کنار آمدن با مشکلات زندگی، سالیان دراز از آن استفاده کرده ایم. در انجمن های گمنام اصطلاحی وجود دارد  که می گوید ” قبل از مصرف مجدد مواد، در افکارمان لغزش کرده ایم و به همین علت اگر می خواهیم بهبودی خود را حفظ کنیم، باید در ابتدا اولویتمان را به روی چگونگی کنار آمدن با احساسات و طرز فکرمان بگذاریم.”  هر موقع متوجه شدیم که افکار و احساساتمان در حال برگشتن به حالت مخرب و ویرانگر دوران اعتیاد هستند، می بایست به طور جدی و با پشتکار بیشتری از ابزارهای 12 قدمی و حمایت انجمنمان استفاده کنیم. بیشترین شانس ما برای جلوگیری از بازگشت به اعتیاد، در مرحله لغزش احساسی و فکری است چون در این مرحله است که قدرت کنترل و انتخاب داریم که به بیماری خود اجازه ندهیم تا با کشاندن دوباره ما به سمت استفاده از مواد مخدر روال بهبودی ما را به نابودی بکشاند.

 

در قسمت زیر مراحلی که ما را به استفاده دوباره از مواد مخدر می کشاند توضیح داده شده اند تا بدانیم که در هر یک از این مراحل سه گانه چه مسائلی اتفاق می افتد. آگاهی از این مراحل لغزش باعث می شود تا با استفاده از ابزارهای بهبودی، از بازگشت به اعتیادمان جلوگیری کنیم.  مراحل سه گانه لغزش عبارتند از: ۱ – لغزش احساسی، ۲- لغزش فکری، ۳- لغزش جسمی

فرایند لغزش اعتیاد - مراحل لغزش اعتیاد

 

مرحله اول – لغزش احساسی

پیش از این که دوباره استفاده از مواد مخدر را شروع کنیم در ابتدا وارد مرحله ای می شویم که به آن لغزش احساسی می گویند. در این مرحله به استفاده مواد فکر نمی کنیم، اما احساسات و عواطف ما راه را برای اینکه دوباره به سراغ مواد مخدر برویم هموار می کنند. در این مرحله با آنکه ما در حال بهبودی هستیم، احساس اضطراب و بی قراری می کنیم چون نمی توانیم احساسات و عواطف خود را کنترل کنیم بلکه به آنها اجازه می دهیم تا بر زندگی ما غلبه کنند. در این مرحله است که باید تصمیم صحیح و منطقی بگیریم و از ابزارها بهبودی برای کنترل هر چه بیشر احساسات خود استفاده کنیم. توجه نشان ندادن به این علائم و هشدارها باعث افزایش فشارهای عصبی و احساسات منفی خواهد شد و ما را به سمت مرحله دوم یعنی لغزش افکاری خواهد کشاند. در این مرحله است که انحراف فكری معتاد گونه به سراغ ما آمده و سرانجام ما را متقاعد خواهد کرد که تنها راهی که با آن می توانیم خود را التیام دهیم کنیم مصرف دوباره مواد مخدر است. مرحله لغزش احساسی ممکن است هفته ها، ماه ها و حتی سال ها طول بکشد و ما هشدارهای این مرحله را نادیده بگیریم. اما تجربیات تلخ بسیاری از ما معتادان در حال بهبودی نشان می دهد اگر ما احساسات خود را مهار نکنیم بالاخره به راه و روش قدیمی و غریزی خودمان که استفاده از مواد مخدر است بر می گردیم.

توجه داشته باشید که در روزهای اول بهبودی امکان لغزش احساسی ما بیشتر است چون در این دوره ما احتمالا به عوارض خماری پس از ترک مواد مخدر نیز دچار می شویم و احساساتمان دستخوش نوسان و بی ثباتی می شوند. در این مرحله هم جسم و هم ذهن ما به تدریج برای فعالیت عادی خود بدون نیاز به مواد مخدر آماده شده و  احساسات ما بیشتر از همیشه تحریک می شود و از لحاظ جسمی نیز با مشکلاتی روبرو می شویم. اما باید بدانیم که این سختی ها در واقع جزئی از فرآیند پاک شدن از مواد مخدر و سم زدائی ما است. با دانستن این موضوع که مسائلی همچون تغییر حالات روحی و مختل شدن خواب نشانه هایی از پدیده خماری هستند و در نتیجه حالت موقت و گذرا دارند به ما کمک خواهد کرد تا با این گونه مشکلات کنار بیائیم و راحت تر آنها را تحمل کنیم. اگر در دوران بهبودی احساس کردید که حالتان منقلب است، دل شوره دارید و یا در لاک خود فرورفته اید و یا به تنهایی و انزوا گرایش پیدا کرده اید، باید از ابزارهای برنامه 12 قدم برای کنار آمدن با چنین حالت هائی استفاده کنید.

 جهت کمک به شما، در قسمت  سم زدائی و خماری اطلاعات و پیشنهادات فراوانی درباره چگونگی  مقابله با علائم خماری ارائه شده است.

 

نشانه های لغزش احساسی عبارتند از:

  • غرق شدن در احساسات
  • ناتوانی در کنار آمدن با احساسات
  • فشارهای عصبی مداوم
  • اضطراب
  • بيقراری
  • خشم و سرخوردگی
  • گرفتن حالت تدافعی ( فرو رفتن در لاک خود)
  • نوسانات حلقی و احساسی
  • انزوا
  • کمک نخواستن
  • شرکت نکردن در جلسات انجمن های گمنام
  • اختلال در عادات غذايی
  • اختلال در عادات خواب

 

مرحله دوم – لغزش فکری

در مرحله لغزش فکری، در ذهن ما آشوب و غوغا برپا شده است. از یک طرف افکار ما از ما می خواهد تا “مواد مصرف کنیم” و از طرف دیگر “افکار بهبودی ما” از ما می خواهد که از مصرف مواد مخدر خودداری کنیم. در انجمن های گمنام اغلب به این طرز فکر “انحراف فكری معتادگونه” می گویند. در اين مرحله الگوهای فكری ما به راه و روش قديمی خود يعنی افکار و حالت های آشفته و بیمار گونه باز می گردد. در چنين شرایطی به جای استفاده از ابزارهای بهبودی و حمايت های انجمن، افكار معتادگونه ما باعث می شود كه به تدریج به سمت استفاده دوباره از مواد کشانده شویم. در ظاهر ممكن است اعمال بهبودی خود را انجام دهيم يعنی در جلسات انجمن شرکت کنیم و از ديگران نیز حمایت کنیم، اما فكر و ذهن ما در رویای استفاده مجدد از مواد و نشئگی سیر می کند. بايد توجه داشته باشيم كه بيماری اعتیاد در اصل در فکر و ذهن ما ريشه دارد و این افکار ما هستند که ما را وسوسه کرده و فریب می دهند تا برای کنار آمدن با مشکلات زندگی دوباره به مصرف مواد مخدر بازگردیم. اگر در این مرحله متوجه شدید كه افکارتان به طرز فکر قدیم برگشته است، هنوز هم فرصت داريد تا با استفاده از اصول و ابزارهای 12 قدم از افتادن دوباره در دام اعتياد و لغزش جلوگيری كنيد. در اين مرحله باید از دیگران درخواست كمك كنيم و برای برگرداندن خود به حالت و روحيه بهبودی از ابزارها و حمايت های انجمن های گمنام استفاده كنيم. در مواردی بيماری اعتياد را به شيطان نسبت می دهند چون اين بيماری آنچنان با فكر و ذهن ما بازی می كند كه در بيشتر مواقع زمانی متوجه می شويم كه فكر ما به بازی گرفته شده است كه ديگر كار از كار گذشته و كاملاً دير شده است. به همين علت زمانی که می خواهيم از چنگ بیماری اعتياد رهائی پيدا كنيم به کمک دیگران نیاز داریم چون به تنهائی و فقط با تکیه به خودمان نمی توانیم از عهده این کار بربیائیم. برای رهایی از ویار و وسوسه فکری باید از برنامه های 12 قدمی و حمایت های انجمن های گمنام استفاده کنیم و از خدای خود کمک بگیریم. در دورانی كه خطر لغزش فکری ما را تهدید می کند بايد هوشیاری خود را كاملا حفظ كنيم و تصميمی صحیح و عاقلانه در جهت حفظ بهبودی خود بگيريم. اگر در اين حالت نتوانيم تصميمی درستی اتخاذ كنيم و در برابر افكار مخرب و معتادگونه  خود تسليم شويم؛ بدون چون و چرا وارد مرحله نهایی يعنی لغزش جسمی شده و استفاده دوباره از مواد مخدر را شروع می کنیم.

در قسمت علائم هشدار دهنده لغزش اطلاعات فراوانی در باره چگونگی تغییرات احساس و افكارمان در مراحل مختلف لغزش ارائه شده است.

 

برخی از نشانه های لغزش فکری عبارتند از :

  • فکر کردن به افراد، مكان ها، و زمان هایی که مواد مخدرمصرف می کردیم
  • یاد کردن از دوران اعتياد به عنوان دوره ای خوش
  • صادق نبودن با خود و دیگران
  • رفتن به سراغ دوستان دوران مصرف 
  • خیال بافی در باره استفاده دوباره از موادمخدر
  • فکر کردن به لغزش و از سرگيری استفاده از مواد
  • نقشه کشیدن برای مصرف مجدد مواد

 

مرحله سوم – لغزش جسمی

زمانی که نتوانیم جلوی اضطراب و فشارهای عصبی را بگیریم و الگوهای فکری دوران اعتیاد خود را از سر بگيريم، در نهايت در دام مرحله سوم از لغزش که لغزش جسمی است خواهیم افتاد. به عبارت دیگر، استفاده از مواد مخدر را دوباره شروع خواهیم کرد. در این مرحله است که افکارمان ما را قانع می کنند که به جز بازگشتن به اعتیاد، راه ديگری برای مقابله با مشکلات زندگی نداريم. بسیاری از معتادانی که دچار لغزش شده اند، ناتوانی در تغییر دادن احساسات، افکار و رفتارهای خود را مهمترین عامل بازگشت به اعتیاد خود می دانند. اگر در دوران بهبودی نتوانیم برنامه 12 قدم خود را کار کنیم و از طریق راه های سالم و منطقی با زندگی كنار بياییم حتما همان راهی را خواهیم رفت که بسياری از معتادان دیگر بر اثر لغزش و كنار گذاشتن فرآيند بهبودی خود رفته اند.

حتی اگر دوباره  اقدام به مصرف مواد مخدر کردیم نباید دچار یاس و نا امیدی شویم بلکه باید از لغزش و اشتباه خود درس عبرت گرفته و روال بهبودیمان را دوباره آغاز کنیم. باید تصمیم بگیریم که فریب نخوریم و اجازه ندهیم که بر اثر لغزش و استفاده مجدد از مواد مخدر زندگیمان تباه و نابود شود. بزرگترين خطر بعد از لغزش اين است که چرخه ویرانگر اعتیاد و بیماری ما دوباره به حرکت درآمده و وسوسه فكری و ویارجسمی مصرف دوباره مواد به سراغمان بیاید. باید فرآیند بهبودی خود را با یک تصمیم گیری درست و به موقع، دوباره شروع کنیم و به خاطر داشته باشیم که حتی بعد از لغزش نیز ما هنوز قدرت انتخاب داریم. بايد بدانيم كه لغزش به اين معنی نيست كه ما دیگر چاره ای جز ادامه مصرف مواد مخدر نداریم و کنترل همه چیز از دستمان خارج شده است. بلکه باید به یاد داشته باشید به عنوان کسانی که از یک بیماری مزمن در عذاب هستیم، ممکن است ما در یک لحظه به طور ناخودآگاه به عادت قدیمی خود که به آن خو کرده ایم بازگشته و لغزش کنیم، ولی پس از آن می توانیم تصمیم بگیریم که مجددا خود را از چنین وضعیتی دور کرده و مسیر بهبودی خود را ادامه دهیم. به یاد داشته باشید که لغزش کردن می تواند مانند یک دوست صمیمی، شناخت شما از خودتان را بیشتر کرده و باعث رشد و پیشرفت شما در سفر بهبودیتان شود.

برای آگاهی از اطلاعات و پيشنهادهای مربوط به چگونگی تصميم گيری صحیح و منطقی برای بازگشت به بهبودی به قسمت اقدامات پس از لغزش رجوع كنيد.

سوالات و پیشنهادات

لطفا سوالات و یا نظرات خود در خصوص این مقاله را با ما در میان بگزارید. پاسخ شما به آدرس ایمیلی که وارد می کنید ارسال خواهد شد

آزمایش اعتیاد
آزمایش اعتیاد - تست اعتیاد - Addiction Test

آیا شما یک معتاد هستید؟

آزمایش خانواده معتادان
آزمایش اعضای خانواده معتادان - Addict's Family Test

آیا تحت تاثیر اعتیاد قرار گرفته اید؟

آزمایش حمایت ناسالم
آزمایش حمایت ناسالم - Enabler Test

آیا کمک شما به عزیز معتادتان درست است؟

آزمایش هم وابستگی
آزمایش هم وابستگی - Codependency test

آیا تحت تاثیر هم وابستگی قرار گرفته اید؟