جستجو

 

مراحل تعیین حد و مرز

کتاب خانواده معتادان

en


٩- مراحل تعیین حد و مرز

 

تعیین حد و مرز برای رفتارهای ویرانگر فرد معتاد، فرایندی است که به زمان و صبر و حوصله فراوان اعضای خانواده احتیاج دارد. محدودیت های تعیین شده برای رفتار فرد معتاد زمانی موثر و قابل اجرا خواهد بود که کاملاً واضح و مشخص باشند. در این قسمت پیشنهادات و رهنمودهایی درباره مراحل تعیین حد و مرز و اجرای آن ارائه شده است که با استفاده از آنها اعضای خانواده و نزدیکان فرد معتاد می توانند امنیت و آسایش بیشتری برای خود ایجاد کنند.

 

١. تعيين حد و مرز ها

٢. اجرای حد و مرز ها

٣. حفظ و ادامه حد و مرزها

 

به خاطر داشته باشید: حد و مرزهایی که هر خانواده برای عزیز معتادش وضع می کند، حالت اختصاصی داشته و ممکن است با حد و مرزهای یک خانواده دیگر متفاوت باشد. هر خانواده ای می تواند برای رفتارهای نادرست فرد معتاد، که  که زندگی سایر اعضای خانواده را به خطر انداخته است محدودیت و حد و مرزهای خاصی تعیین کند. در این قسمت رهنمودهایی برای نحوه تعیین، و اجرای موثر این حد و مرزها ارائه شده است. به یاد داشته باشید که این ها تنها توصیه هایی برای راهنمائی شما در این خصوص بوده و جنبه قانون و مقررات ندارند.  

مراحل تعیین حد و مرز برای معتاد

 

١- تعيين حد و مرز ها

اگر حد و مرزهایی که برای عزیز معتادتان تعیین می کنید، واقع گرایانه و قابل اجرا نباشند، مسلما هیچ نتیجه ای ازکارتان نخواهيد گرفت. هنگام تعیین حد و مرز، باید به خاطر داشته باشید با کسی طرف هستید که از نوعی بیماری روانی رنج می برد و افکار و رفتار او بر اساس منطق و واقعیت نیست. به همین علت با آنکه عزیز معتادتان رفتارهائی از خود نشان می دهد که شما و دیگر اعضای خانواده را مضطرب و نگران می کند، شما نمی توانید انتظار داشته باشید که با تعیین چند محدودیت او یک شبه و به طور ناگهانی رفتارهای خود را تغییر داده و به یک عضو ایده آل خانواده تبديل شود. داشتن چنین انتظاری از فرد معتاد، بر واقعيت منطبق نبوده  و حتی غیرممکن است. موضوع مهم دیگری که هنگام تعیین حد و مرز باید در نظر داشته باشید این است که فقط محدوديت هايی را برای او تعیین کنید که خودتان قادر به انجام دادن آنها باشید. مثلا اگر می خواهید که از این پس  دیگر به عزیز معتادتان هیچ پولی ندهید، ابتدا از خودتان بپرسید که آیا قادر به اجرای این محدویت هستید یا خیر. همچنین فرد معتاد نیز باید قادر به انجام دادن حد و مرزی که شما تعیین کرده اید باشد. مثلا اگر فرد معتاد هیچ تمایلی به قطع مصرف مواد نداشته باشد، درخواست شما از او غیرعملی خواهد بود. زمانی که شما واقعیت اعتیاد عزیزتان را پذیرفته و بدانید که قدرت کنترل کردن، یا متوقف کردن بیماری اعتیاد او را ندارید، محدودیت ها و حد و مرزهایی برای او تعیین خواهید کرد که از لحاظ اجرایی عملی تر و منطقی تر باشد. قبل از این که برای رفتارهای فرد معتاد حد و مرز تعیین کنید باید اول تصمیم بگیرید که کدامیک از رفتارهای او کانون خانواده را به خطر انداخته و امنیت و آسایش آن را بر هم زده است. هنگام تعیین حد و مرز باید دقت کنید تا محدودیت هایی که برای فرد معتاد تعیین می کنید کاملاً واضح و مشخص بوده و همه اعضای خانواده درباره اجرای آنها توافق داشته باشند. اگر همه اعضای خانواده با حد و مرزهایی که  شما برای عزیز معتادتان تعیین می کنید موافق نباشند در آن صورت تعیین حد و مرز هیچ فایده ای نخواهد داشت.

 

در اینجا چند  نکته مهم  در خصوص تعیین حد و مرزهای عملی و قابل اجرا پیشنهاد  شده است:

١) دقیقاً مشخص کنید که کدامیک از رفتارهای فرد معتاد در بین اعضای خانواده ايجاد اضطراب  کرده، و  امنیت و آسایش آنها را برهم می زند و اینکه آیا با گذاشتن چنین محدودیت هائی امنیت و آسایش اعضای خانواده  تامین خواهد شد؟

 

٢) از خود بپرسید که با تعیین حد و مرز قصد به دست آوردن چه چیزی را دارید. هدف شما از تعیین چنین محدودیت هایی برای رفتارهای عزیز معتادتان چیست؟

 

٣) آیا درباره انگیزه خودتان از تعیین حد و مرز به طور منطقی فکر کرده اید؟ یا بر اثر عصبانیت و رنجیدن از رفتار فرد معتاد و در واقع برای نوعی تسویه حساب شخصی، قصد ایجاد محدودیت برای او را دارید؟ اگر هدف شما از این کار انتقام گرفتن و یا تسویه حساب کردن با فرد معتاد باشد، از کار خود هیچ نتیجه ای نخواهید گرفت.

 

٤) اگر فکر می کنید که تعیین حد و مرز برای رفتار عزیز معتادتان کار ظالمانه ای است و شما نباید اقدام به وضع چنین قوانینی برای او بکنید، در آن صورت بهتر است به لحظه هایی فکر کنید که فرد معتاد شما و خانواده تان را به خطر انداخته و یا با رفتارهای ناخوشایند خود باعث زجر شما می شود. آیا نادیده گرفتن این رفتارها و آزاد گذاشتن او به این معنی نیست که شما برای یک عضو خانواده به دلیل اینکه  معتاد است مزیت و امتیاز خاصی قائل شده و رفتاری متفاوت  از دیگران با او در پیش گرفته اید؟

 

٥) هدف از تعیین حد و مرز وادار کردن فرد معتاد به قطع مصرف مواد مخدر نیست، چراکه هر گونه تلاش برای وادار کردن فرد معتاد به ترک اعتیاد حتماً با شکست روبرو خواهد شد. همیشه به یاد داشته باشید که شما در برابر بیماری اعتیاد کاملاً ناتوان هستید و تحت هیچ شرایطی قدرت تغییر دادن فردی که از بیماری اعتیاد در عذاب است را ندارید. اما شما توانائی آن را دارید که زندگی خودتان را حفظ کنید و از شخص معتاد بخواهید که از رفتارهایی که باعث رنجش اعضای خانواده شده و زندگی آنها را به خطر می اندازد دست بردارد. برای مثال، درخواست از فرد معتاد برای قطع مصرف مواد درخواستی بیهوده است؛ چون فرد معتاد در واقع از نوعی بیماری رنج می برد و بیماری را نمی توان با نصحیت، تهدید، خواهش و یا التماس کردن  درمان کرد. اما درخواست از فرد معتاد برای خودداری از رفتارهای ناشایست در محیط خانه، درخواستی منطقی و عادلانه است که شما برای وضع آن نباید نگران بوده و یا احساس گناه کنید.

 

٦) یکی از مزایای تعیین حد و مرز این است که باعث می شود تا فرد معتاد مسئولیت بیماری و رفتارهایی که انجام می دهد را برعهده بگیرد. برای مثال، به او تذکر بدهید که اگر یک بار دیگر به خاطر جرایمی که بر اثر اعتیاد مرتکب شده، سر از زندان در بیاورد، شما ضامن آزاد شدن او از زندان نخواهید شد.  این گونه حد و مرزها نه تنها شرایط مالی خانواده را بهتر می کند، بلکه باعث می شود تا فرد معتاد از حالت انکار بیرون آمده و مسئولیت رفتارهای نادرست خود را بر عهده بگیرد.

 

٧) از خودتان بپرسید آیا محدودیتی که برای عزیز معتادتان تعیین می کند برای او یا خود شما خطری به همراه دارد یا خیر. مثلا بررسی کنید که آیا  قطع کردن همه کمک های مالی شما به فرد معتاد، باعث نخواهد شد که او برای تامین پول مورد نیاز جهت خرید مواد از شما یا دیگران دزدی کند؟ برای این که چنین وضعیتی رخ ندهد شما می توانید به او پول نقد ندهید، اما سایر هزینه های او را شخصاً پرداخت کنید.

 

٨) سعی کنید تا محدودیت ها و حد و مرزهایی که برای رفتارهای عزیز معتادتان تعیین می کنید، کاملاً روشن و گویا باشند و مشخص کنید که از چه زمانی قصد اجرا کردن این محدویت ها را دارید. 

 

٩) هر محدودیت و حد و مرزی که شما برای رفتارهای فرد معتاد تعيين می كنيد، بايد دارای عواقب و پی آمدهای خاصی باشد، به این معنی که اگر شما از وی درخواست كرديد كه چنان رفتاری را انجام ندهد، ولی او باز هم به آن رفتار خود ادامه داد، در ‌آنصورت بايد عواقب كار خود را تحمل كند. اگر شما برای رفتار عزیز معتادتان حد و مرز تعیین کنيد، اما او هيچ توجهی به آنها نشان نداده و به رفتارهای ويرانگر خود را ادامه دهد همه تلاش های شما کاملاً بی نتیجه و بيهوده خواهد بود. برای فرد معتاد كاملاً مشخص کنید که اگر حد و مرزهائی را که درباره آنها با او به توافق رسیده اید، یا به او اعلام کرده اید را زیر پا بگذارد، چه عاقبتی در انتظارش خواهد بود. فرد معتاد باید دقیقاً بداند که کدامیک از رفتارهای او برای اعضای خانواده قابل قبول و قابل تحمل نیست. در ضمن، بايد توجه داشته باشيد عواقب یا جریمه هایی كه برای زیر پا گذاشتن حد و مرزها توسط فرد معتاد در نظر می گيريد با  شدت رفتارهای ناهنجار او متناسب باشد. فرد معتاد باید بداند که اگر کارهای خطرناک و ویرانگری انجام دهد که آسایش و امنیت اعضای خانواده را سلب کند، تصمیم بسيار قاطع و شدیدی درباره او خواهید گرفت. به همین ترتیب اگر کارهای خلاف کوچکی از او سر زد شما نبايد از خود واكنش شديدی نشان دهيد، بلكه بهتر است مجازاتی متناسب با خلافی که انجام داده است برای او در نظر بگیرید.

 

١٠) آیا حد و مرزی که می خواهید برای فرد معتاد تعیین کنید واقع گرایانه است؟ به خاطر داشته باشید که شما با کسی سر و کار دارید که مدت هاست دیگر قانون و مقررات را نمی شناسد و با نظم و انضباط کاملاً بیگانه است. پس نمی توانید انتظار داشته باشید که با تعیین کردن تعدادی محدودیت و حد و مرز، رفتارهای فرد معتاد را به طور ناگهانی تغيير داده و او را به فردی كامل و بدون نقص تبديل كنيد.

 

١١) بهتر است قبل از تعیین هر نوع محدوديتی برای رفتارهای ناخوشایند فرد معتاد، نسبت به تغيير دادن آن رفتار خاص به او هشدار داده و برای آن مهلتی تعیین کنید. اگر هشدار دادن و تعیین مهلت موثر واقع نشد، در آن صورت اقدام به تعیین حد و مرز کنید. این کار باعث خواهد شد تا فرد معتاد احساس احترام کرده و بداند که رفتارهای نادرست او مدت ها است که در وجودش رخنه کرده و اعضای خانواده اش را آزار می دهد.

 

١٢) با آن که تعیین حد و مرز روش بسیار موثری است و باعث ایجاد امنیت و آسایش در کانون خانواده می شود، اما این کار ممکن است عواطف احساسات شما را جریحه دار کند. واقعیت این است که تعیین حد و مرز خود شما را نیز از حالت انکار خارج می نمايد چون به این واقعیت اعتراف می کنید که بیماری اعتیاد زندگی شما را هم تحت تاثیر قرار داده است. شما که سال ها به عزیز معتادتان کمک کرده اید و برای نجات دادن او از انواع مشکلات و گرفتاری ها مجبور به فریبکاری و پنهان کاری شده اید، با تعیین حد و مرز سر انجام به این نتیجه رسیده اید که باید از حمایت های ناسالم خود  دست بردارید. تعیین حد و مرز شبیه آن است که شما عاقبت به این موضوع اعتراف کنید که در مورد زندگی عزیز معتادتان و بیماری اعتیادش ناتوان هستید و هیچ کاری برای نجات وی از دست شما ساخته نیست. پی بردن به این واقعیت، احتمالا  باعث ناراحتی شدید شما خواهد شد، اما همین اعتراف به خودی خود نشانه خوبی است مبنی بر این که شما از تاثیرات ویرانگر بیماری اعتیاد بر زندگی تان بهبود پیدا می کنید.

 

١٣) از آنجایی که تعیین کردن حد و مرز برای شما تازگی دارد و قبلاً تجربه چنین کاری را نداشته اید، احتمالا در ابتدا این کار برایتان دشوار به نظر می رسد و نیاز به کمک پیدا خواهید کرد. بهترین مکان برای این که بتوانید قدرت و شهامت لازم برای تعیین حد و مرز را به دست بیاورید، انجمن های حمایت از خانواده معتادان است. در این انجمن ها شما می توانید با کسانی هم صحبت شوید که در وضعیتی مشابه شما قرار دارند. در جلسات این انجمن های گمنام از زبان دیگران خواهید شنید که چگونه توانسته اند با تعیین حد و مرز، زندگی خود در کنار فرد معتاد را – علیرغم ادامه مصرف مواد توسط او – بهبود بخشیده و با مصون ماندن از تاثیرات بیماری اعتیاد، از زندگیشان لذت ببرند. در این جلسات با ابزارها و روش های مختلفی برای کمک به خودتان در راستای  بهبودی از آثار ویرانگر زندگی در کنار یک فرد معتاد آشنا خواهید شد. در نظر داشته باشید که کمک هایی که در این جلسات ارائه می شوند کاملا رایگان بوده و بطور محرمانه و گمنام ارائه می شوند و شمار بسیار زیادی از خانواده ها در سراسر دنیا از این گونه کمک ها استفاده می کنند.

 

١٤) مطمئن باشید فرد معتاد در برابر محدودیت هایی که برای او ایجاد می کنید واکنش نشان خواهد داد. خودتان را برای بهانه جوئی ها و مخالفت های او آماده کنید. به  محض اینکه شما حد و مرزهایی که وضع کرده اید را برای او توضیح دهید، او به هر نحوی تلاش خواهد کرد تا شما را از این کار منصرف کند. ممکن است آنها را به تمسخر گرفته و یا بسیار عصبانی شود. همچنین ممکن است رفتارهای خود را توجیه کرده و یا به شما قول بدهد که از این پس دست از انجام آن رفتارها بردارد. ولی در هر صورت نباید فراموش کنید که او در گذشته هم قول های فراوانی داده و هیچیک از آنها را انجام نداده است. در چنین شرایطی نباید تسلیم رفتارهای فرد معتاد و یا احساسات خودتان شوید. برای مصمم شدن در تصمیم گیری می توانید زندگی خودتان را مرور کرده و به یاد بیاورید که رفتارهای ناسالم فرد معتاد،  تا چه اندازه زندگی شما را خراب کرده و به امنیت و آسایش اعضای خانواده شما ضربه وارد کرده است. به خاطر داشته باشید که شما و دیگر اعضای خانواده سزاوار این هستید که زندگی امن و سالمی داشته باشید، نه اینکه به دلیل رفتارهای ویرانگر فرد معتاد همواره در عذاب و اضطراب به سر ببرید. درخواست حد و مرز حق انسانی شماست و نشان می دهد که زندگی خودتان است که در اولویت قرار دارد و شما برای آن ارزش و احترام قائل هستید.

 

١٥) هرگز خودتان را بابت معتاد شدن عزیزتان سرزنش نکنید. به خاطر داشته باشید که شما نمی توانید عامل و مسئول معتاد شدن شخص دیگری باشید. شما نه می توانید کسی را به بیماری اعتیاد مبتلا کنید و نه می توانید بیماری اعتیاد کسی را کنترل یا درمان کنید. احساس گناه بی مورد مثلا از اینکه در تربیت عزیز معتادتان کوتاهی کرده اید و همین موضوع باعث معتاد شدن او بوده است، تصور غلطی است که نه تنها  هیچ مشکلی را حل نمی کند، بلکه باعث خواهد شد تا شما نتوانید برای مهار رفتارهای ویرانگر و جنون آمیز عزیز معتادتان دست به کار شوید.

 

٢- اجرای حد و مرز ها

پس از مشخص كردن حد و مرزها نوبت اجرای آنها می رسد. اولين كاری كه در اين مرحله بايد انجام دهيد اين است كه با ديگر اعضای خانواده مشورت کرده و موافقت آنها را برای حد و مرزهائی که می خواهید برای رفتار فرد معتاد تعیین کنید جلب کنید. مطمئن شوید که همه اعضای خانواده علت و هدف از تعیین محدودیت ها را به خوبی می دانند تا بعداً بتوانید موضوع را با فرد معتاد هم در میان بگذارید و به او بگوئید که چنین محدودیت هائی برای رفتارش در نظر گرفته اید و همه اعضای خانواده با این کار موافق بوده و رضایت دارند. برای مثال، اگر يكی از محدوديت ها اين است كه به فرد معتاد پول پرداخت نشود، در آن صورت همه اعضای خانواده بايد قول بدهند كه هيچ گونه پولی به او پرداخت نخواهند كرد. اگر يكی از اعضای خانواده اين تصميم را رعايت نكند و به فرد معتاد پول بدهد، در آنصورت حد و مرزی كه برای او تعيين شده است معنی و مفهوم خود را از دست خواهد داد. اگر همه اعضای خانواده درباره تعيين حد و مرز توافق نداشته باشند و دليل تعيين محدوديت را به خوبی ندانند،  فرد معتاد می تواند بعضی از اعضای خانواده را قانع کند که نیازی به تعیین محدودیت برای رفتارهای او نیست. وقتی همه اعضای خانواده درباره تعيين حد و مرز برای رفتار عزيز معتادشان به توافق رسيدند، زمان آن رسيده است كه موضوع را با فرد معتاد در ميان بگذارند تا وی از علت چنین درخواستی آگاه شده و بداند که از این تاریخ به بعد باید حد و مرزهائی را که تعیین شده است رعایت کند.

 

اين قسمت حاوی پيشنهادها و رهنمودهائی درباره چگونگی صحبت کردن با فرد معتاد و متقاعد کردن او به پایبندی به این محدودیت ها است:

۱) به خاطر داشته باشيد كه گفتگو و مذاكره دو طرف دارد و به همين دليل وقتی شروع به صحبت می کنید باید به فرد معتاد نیز اجازه دهید تا گفته ها و نظرات خود را بازگو کند. حتی اگر او برای رفتارهای ویرانگر خود بهانه تراشی کرده و همان توجیه های همیشگی را تکرار می کند، بازهم بهتر است که به حرف های او گوش کنید. برای اینکه محدودیت هائی که برای رفتارهای فرد معتاد تعیین کرده اید اجرا شوند، بهتر است که برای وی احترام قائل شده و به او نیز اجازه بدهید تا حرف هایش را بزند.  

۲) با صداقت و بطور واضح علت تصميم خود در مورد تعیين حد و مرز برای رفتارهایش را با او در ميان بگذاريد و به او بگوئيد كه چرا بعضی از رفتارهايش سایر اعضای خانواده را آزار داده و باعث آشفتگی زندگی آنها شده است.    

۳) خونسردی و آرامش خود را حفظ كنيد. عصبانيت و سرزنش كردن فرد معتاد در زمانی كه درباره حد و مرز صحبت می كنيد هيچ فايده ای ندارد. اين زمان برای خالی كردن عقده ها و ناراحتی های گذشته شما مناسب نبوده و زمانی برای باز كردن زخم های كهنه و گله و شكايت نيست. بهتر است از این فرصت برای متوجه کردن فرد معتاد استفاده کنید و او را متقاعد کنید که به چه دلیل رفتارهايش برای اعضای خانواده قابل قبول و قابل تحمل نيست و چرا اعضای خانواده می خواهند که برای رفتارهای او حد و مرز تعيين کنند.  

۴) در صحبت هایتان با فرد معتاد شما مسئوليت رفتارهای بد خودتان را هم برعهده بگيريد. برای مثال، اگر شما به خاطر رفتارهای ویرانگر فرد معتاد به او اعتراض می کنید، بهتراست به حرف های زشت و توهین آمیز خودتان نیز اعتراف کنید وعلت حرف های تند و توهین آمیز خودتان را برای فرد معتاد بازگو کنید. وقتی با فرد معتاد گفتگو می کنید طوری وانمود نکنید که فقط رفتارهای فرد معتاد ناهنجار و غیرعادی است، بلکه به رفتارهای ناخوشايند خودتان نيز اشاره كنيد. این کار باعث می شود که فرد معتاد بهتر بتواند به حرف های شما گوش دهد و فقط خودش را مقصر به حساب نیاورد.  

۵) با فرد معتاد مانند یک انسان بالغ صحبت كنيد نه مثل يك كودك. اگر مثل كودكان با او صحبت كنيد و احترامی برای او قائل نشوید،  حرف های شما حالت امر و نهی به خود می گیرند و همين موضوع سبب می شود كه او به گفته های شما گوش ندهد. در ضمن بهتر است از قضاوت كردن يا تعريف و تمجيد كردن از او خودداری كنيد، در عين حال به او گوشزد كنيد که مسئوليت زندگی و بهبودی از بیماری اعتياد بر عهده خودش می باشد.  

۶) سعی كنيد كه در دام مشاجره و درگيری با فرد معتاد گرفتار نشويد. بدون شك وی در مقابل تصميم شما برای تعیین محدوديت، از خود مقاومت نشان خواهد داد و به همين دليل ممكن است با شما درگير شود تا شما از خير تعيين حد و مرز برای رفتارهای جنون آميز او گذشته و در تصميم خود تجديد نظر كنيد. برای اینكه فرد معتاد بهانه ای برای ايجاد درگيری و مشاجره پيدا نكند بهتر است كه آرامش خود را حفظ كرده و حواس خود را بر روی هدف اصلی خود از این گفتگو متمرکز کنید.

  ۷) برای تعیین محدودیت و درخواست از فرد معتاد جهت خودداری از رفتارهای ویرانگر در محیط خانه، به هیچ عنوان لازم نیست که خواهش و التماس کنید. به جای اين كارها بهتر است با صراحت به او بگوئيد كه کدام یک از رفتارهايش برای شما و ديگر اعضای خانواده قابل تحمل نيست و چرا می خواهید که او از این رفتارها دست بردارد.   

۸) مطمئن شوید که  فرد معتاد محدوديت هائی كه برای او تعيين کرده اید را درک نموده و متوجه شده است.  تصور نکنید  كه او همه حرف های شما را می فهمد و با آنها موافق است. همه مسائل را به خوبی برايش توضيح دهيد و حتی از او بخواهید تا تکرار کند که در آینده چه رفتارهایی را نباید انجام دهد. باید بدانيد كه این حق طبیعی شماست که در محیط خانه امنیت و آسایش داشته باشید. دلیلی ندارد که عضو معتاد خانواده، زندگی سایرین را به خطر انداخته و همواره آنها را مضطرب و نگران کند.  

۹) درپایان صحبت های خود با فرد معتاد در مورد  شرايط حد و مرز از جمله اينكه محدوديت های مورد نظر از چه زمانی شروع خواهند شد و اگر حد و مرزها رعايت نشوند برای فرد معتاد چه عواقبی در بر خواهد داشت، به توافق برسيد. ممكن است از خود او بپرسيد كه به نظرش اگر حد و مرزها را رعايت نكرد چه اقدامی عليه او مناسب خواهد بود.

 

اگر گفتگوهای شما با فرد معتاد در زمنيه تعیین محدودیت برای رفتارهای ویرانگرش به جائی نرسيد و او از قبول و انجام آنها خودداری کرد می توانید از پیشنهادها و راهنمائی های زیر استفاده کنید:

١) سعی كنيد به بهترين شكل ممكن برای فرد معتاد توضيح دهيد كه چرا رفتارهايش جدا برای اعضای خانواده خطرناک  و غير قابل تحمل است. به او بفهمانيد كه قصد نداريد او را به خاطر مصرف مواد مجازات و یا تنبيه كنيد، چون توانایی آن را نداريد كه اعتياد او را كنترل یا درمان كنيد، بلكه هدف شما صرفا حفاظت از کانون خانواده است تا حداقل دیگر اعضای خانواده بتوانند آرامش داشته باشند و زندگی شان تحت تاثیر بیماری اعتیاد او مختل نشود.   

 

٢) اگر فرد معتاد از احترام گذاشتن به درخواست های شما و محدودیت هائی که برای رفتارهایش تعیین کرده اید خودداری کرد در آنصورت شما چاره ای نخواهيد داشت جز اينكه بدون رضايت و موافقت او محدوديت ها را اجرا کنید. شما می توانيد بطور شفاهی يا كتبی به او اطلاع دهيد كه از این به بعد دیگر اجازه نخواهید داد که چنین رفتارهایی را در محیط خانه انجام دهد و اگر به اين رفتارها ادامه دهد با عواقبی که برایش در نظر گرفته اید روبرو خواهد شد. حتی اگر او حرف های شما را جدی نگرفت و به رفتارهای ویرانگر خود ادامه داد شما می توانید با اجرای اقداماتی که در نظر گرفته اید از افراد خانواده در برابر رفتارهای عذاب آور فرد معتاد حفاظت کنید.

 

٣- حفظ و ادامه حد و مرزها

حال که با مشورت با دیگر اعضای خانواده و گفتگو با فرد معتاد، حد و مرز را مشخص و تعیین کرده و به مرحله اجرا نيز گذاشته ايد، نوبت به مرحله سوم می رسد که حفظ و تداوم بخشیدن به این محدودیت ها است:

 

  • عمل کردن فرد معتاد به محدودیت های تعیین شده در واقع مشکل ترین مرحله محسوب می شود. وی طبیعتاً در برابر هر گونه نظم و مقررات از خود مقاومت نشان خواهد داد، چرا که وی در شرایط  هرج و مرج و آشفتگی بهتر می تواند به مصرف مواد ادامه دهد. مطمئن باشید که وقتی شما برای رفتارهای فرد معتاد محدودیت تعیین کردید، او اقدام به مخالفت با شما خواهد کرد، چراکه معتادان در برابر هر اقدامی که مصرف مواد آنها را با مشکل مواجه کند، از خود مقاومت نشان داده و برای عمل نکردن به محدودیت ها به هر ترفندی متوسل می شوند.  این شما هستید که در این مرحله باید از خود جدیت و قاطعیت نشان دهید تا فرد معتاد نتواند با دلیل تراشی و بهانه جویی شما را کلافه و ازهدفتان که همان حفاظت از امنیت و آرامش خانواده است منصرف کند.
  • همانگونه که پیش از این نیز گفته شد، تعیین حد و مرز برای رفتارهای فرد معتاد یک فرایند است، یعنی اینطور نیست که شما یک سری محدودیت ها برای فرد معتاد تعیین کنید و تصور کنید که همه کارها بر وفق مراد و دلخواه شما پیش خواهد رفت. موفقیت در این زمینه  به زمان و صبر و حوصله نیاز دارد. برای حفظ کردن و تداوم بخشیدن به محدودیت ها هر چند وقت یکبار حد و مرز های تعیین شده را به فرد معتاد گوشزد کنید. برای مثال، اگر به او گفته اید که حق ندارد دوستان معتاد خود را به خانه بیاورد و بعد از مدتی او دوباره آنها را به خانه آورده است، باید به او بگوئید که چاره ای ندارید جز اینکه مجازاتی که تعیین کرده اید را اجرا کنید. این احتمال نیز وجود دارد که فرد معتاد محدودیتی که شما  برای او تعیین کرده اید را فراموش کرده باشد یا اينکه به فریبکاری و دلیل تراشی متوسل شود اما شما نباید تصور کنید که محدودیت های تعیین شده بیش از حد سخت گیرانه یا بی اهمیت هستند. مواظب باشید که فریب این توجیه ها و بهانه های او را نخوريد و بر اجرای محدودیت های تعیین شده پافشاری کنید. تعیین و حفظ کردن حد و مرز مهارت جدیدی است که نیاز به تمرین و تكرار دارد و به همین علت ممکن است که شما در ابتدای کار مرتکب اشتباهاتی هم بشوید، اما رفته رفته به این کار نیز مسلط خواهيد شد. همانند دیگر مسائل تازه در زندگی تعیین حد و مرز و اجرای آن نیز برای تبدیل شدن به یک عادت به زمان نیاز دارد.  
  • هیچ وقت فراموش نکنید که هدف از تعیین حد و مرز برای رفتارهای فرد معتاد مجبور کردن وی به قطع مصرف مواد نیست؛ زیرا شما توانائی این کار را ندارید. بلکه هدف تامین آسایش و امنیت خود شما و دیگر اعضای خانواده است. همینطور منظور از تعیین حد و مرز کنترل کردن زندگی فرد معتاد هم نیست، بلکه هدف آن است که اعضای خانواده از مشکلات و رنجش های ناشی از زندگی در کنار فرد معتاد تا اندازه ای در امان مانده و اختیار زندگیشان را به دست بگیرند. شما به این دلیل برای رفتارهای عزیز معتادتان حد و مرز  تعیین کرده اید که احترام و آبروی خودتان را که بر اثر بیماری اعتیاد یکی از اعضای خانواده از بین رفته است بار دیگر به دست آورید. انتظاری که شما از عزیز معتادتان دارید بسیار ساده است، از او می خواهید که با شما و دیگر اعضای خانواده رفتاری مناسب و معقول داشته باشد و شما را بی وقفه نگران و مضطرب نکند. میزان پافشاری شما بر رعایت کردن حد و مرزهای تعیین شده توسط فرد معتاد، به میزان توجهی که شما به زندگی خودتان و دیگر اعضای خانواده نشان می دهيد بستگی دارد. تعیین حد و مرز به این معنی است که شما اعضای خانواده فرد معتاد، علیرغم این که در کنار او زندگی می کنید، قصد دارید که زندگی خودتان را از گزند تاثیرات مخرب این بیماری مصون نگه دارید. البته باید بدانید که این کار  در نهایت به نفع فرد معتاد نیز تمام خواهد شد، چون باعث خواهد شد تا وی پی آمدهای بیماری خود را تجربه كرده و با درک وخامت اوضاع، تمایل بیشتری به پاک شدن نشان دهد.
  • اعضای خانواده برای تعیین، اجرا و تداوم حد و مرزهائی که برای رفتارهای عزیز معتادشان در نظر گرفته اند به حمایت گسترده نیاز دارند. در جلسات انجمن های حمایت از خانواده معتادان، شما می توانید قدرت و نيروی لازم برای مقابله با رفتارهای  ویرانگر عزیز معتادتان را به دست آورید. با استفاده از کمک های این انجمن ها است که شما می توانید عزم و اراده و اطلاعات لازم در خصوص چگونگی تعیین، اجرا و نگهداری حد و مرز ها را به دست بیاورید. در ضمن با کارکرد برنامه 12 قدم حمایت از اعضای خانواده معتادان، شما می توانید با اصول و ابزارهايی آشنا شوید که برای بهبود یافتن از تاثیرات زندگی در کنار یک فرد معتاد برای شما سودمند خواهند بود.  

سوالات و پیشنهادات

لطفا سوالات و یا نظرات خود در خصوص این مقاله را با ما در میان بگزارید. پاسخ شما به آدرس ایمیلی که وارد می کنید ارسال خواهد شد

آزمایش اعتیاد
آزمایش اعتیاد - تست اعتیاد - Addiction Test

آیا شما یک معتاد هستید؟

آزمایش خانواده معتادان
آزمایش اعضای خانواده معتادان - Addict's Family Test

آیا تحت تاثیر اعتیاد قرار گرفته اید؟

آزمایش حمایت ناسالم
آزمایش حمایت ناسالم - Enabler Test

آیا کمک شما به عزیز معتادتان درست است؟

آزمایش هم وابستگی
آزمایش هم وابستگی - Codependency test

آیا تحت تاثیر هم وابستگی قرار گرفته اید؟