جستجو

 

مسئولیت های بهبودی

کتاب خانواده معتادان

en


٢- مسئولیت های بهبودی

 

بیشتر اوقات خانواده های ایرانی به سختی می پذیرند که اعتیاد یک بیماری است، چرا که بر این باورند که بیماری محسوب كردن اعتیاد مساوی است با عدم مسئولیت پذیری معتاد در برابر مشکلات و رفتارهای نادرستی که از خود نشان می دهد. آنها انکار می کنند که زندگی خودشان نیز بر اثر این بیماری دچار  نابسامانی و غیر قابل اداره شده است. اما حقیقت این است که یک معتاد تنها زمانی تمایل به ترک اعتیاد و بهبودی پیدا می کند که بپذیرد که از نوعی بیماری رنج می برد. در عین حال اعضای خانواده معتاد نیز در صورتی از یک زندگی سالم و پر ثمر بهره مند خواهند شد که مسئولیت تاثیرات این بیماری در زندگیشان را بپذیرند.

 

١. وظایف و مسئولیت های معتاد

٢. وظایف و مسئولیت های خانواده

 

وظایف و مسئولیت های بهبودی از اعتیاد - نقش خانواده معتادان

 

 

١- وظایف و مسئولیت های معتاد

 

١. پذیرش بیماری اعتیاد

  • اعتیاد نیز مانند هر بیماری دیگر نیازمند اين است كه فرد بیمار آن را پذیرفته و مسئولیت انجام اقدامات لازم برای بهبودی از این بیماری را شخصا بر عهده بگیرد. اگر چه عشق و حمایت اعضای خانواده هم می تواند برای کمک به معتادان جهت خروج از انکار و ورود به بهبودی موثر باشد، اما اساساً تصمیم به ترک اعتیاد و بهبودی، و همه مسئولیت های بهبودی و محافظت از آن فقط  برعهده خود معتاد می باشد. در عین حال، سایر  اعضای خانواده نیز بايد بپذيرند که در مقابل بيماری اعتياد و تغيير روش زندگی ديگران كاملاً ناتوان هستند. عدم پذيرش اين موضوع مهم باعث می شود تا اعضای خانواده در چرخه باطل تغيير رفتار فرد معتاد درگير شده و به علت ناتوانی در مهار کردن رفتاری های او، با شكست های پی در پی مواجهه شوند. اين شكست ها علاوه بر هدر دادن وقت و انرژی آنها، باعث بروز آسیب های فراوانی نیز خواهد شد. به عنوان مثال در صورتی كه عضو معتاد، به اجبار خانواده تصمیم به ترک اعتیاد و آغاز کردن فرایند سم زدایی بگیرد، احتمالا وظایف و مسئولیت های حفظ پاکی و بهبودی خود را شخصا متقبل نشده و بنابراین خیلی زود مصرف مواد مخدر را از سر می گیرد. در این شرایط اعضای خانواده فرد معتاد سردرگم شده و تصور می کنند که اگر برای پاك شدن عزيز معتادشان سعی و تلاش بيشتری از خود نشان دهند، نتیجه بهتری به دست می آورند. به احتمال زیاد، افزایش سعی و تلاش آنها برای وادار کردن معتاد به ترک مصرف مواد،   نتیجه معکوس داشته و نه تنها شرایط را بهتر نمی کند، بلکه ناخودآگاه باعث وخیم تر شدن اوضاع نیز خواهد شد. همین امر موجب سرخوردگی، خشم، و نا امیدی هرچه بیشتر خانواده خواهد شد. 
  • اعضای خانواده باید بپذیرند که علیرغم همه تلاش هایی که می کنند، قدرت و توانایی متقاعد کردن و یا مجبور کردن عزیزشان برای ترک اعتیاد را ندارند. این موضوعی است که فرد معتاد شخصا باید آن را پذیرفته و مسئولیت آن را بر عهده بگیرد. تصور کنید اگر عضو معتاد خانواده شما از بیماری دیگری مانند دیابت رنج می برد، آیا شما می توانستيد او را وادار به پذیرش شرایطش بکنید؟ آیا می توانستید تزریق انسولین آنها را به عهده گرفته و یا از خوردن قند آنها جلوگیری کنید؟ ممکن است شما با اصرار و خواهش آنها را متقاعد کنید که مصرف انسولين و يا پرهيز از خوردن شيرينی جات برای سلامتیشان ضروری است، اما در صورتی که وی بیمار بودن خود را انکار کرده و از پذیرفتن مسئولیت های بهبودی خود سر باز زند، همه تلاش های شما بی نتیجه خواهد ماند. برای اعضای خانواده یک معتاد، این یک واقعیت تلخ است که حال و روز رقت بار عزیز معتادشان را ببینند، ولی هیچ کاری برای نجات او نتوانند انجام دهند؛ با این حال پذیرفتن همین نکته که آنها از نوعی بیماری مزمن رنج می برند، و تنها خودشان مسئول بهبودی از این بیماری هستند، باعث آسودگی و  آرامش خاطر اعضای خانواده می شود. آنها در نهایت باید اجازه بدهند که فرد معتاد اختیار زندگی خود را در دست بگیرد. اين کار به معنای احترام گذاشتن به آنها به عنوان انسانی بالغ، كه توانايی مراقبت از خود را دارد بوده و آنها را تشويق می كند كه خودشان راهی برای بهبودی از بیماری اعتياد پيدا كنند.

 

٢. اقدامات برای بهبودی

  • مسئولیت تصمیم گیری در خصوص ترک اعتیاد، و اقدامات لازم برای حفظ آن به طور روزانه، از جمله شرکت در جلسات انجمن های گمنام، انتخاب یک راهنما، و کارکرد 12 قدم، فقط و فقط بر عهده شخص معتاد است. حتی در صورتی که دچار لغزش شده و مصرف مواد مخدر را از سر بگیرند، مسئولیت بازگشت مجدد آنها به مسیر بهبودی بر عهده خودشان است.  یکی از اهداف اصلی بهبودی با برنامه های 12 قدمي، ارائه ابزارهايی به معتادان است تا آنها بتوانند مسئولیت بیماری خود و عواقب آن را بپذيرند. برای انجام این کار آنها نياز دارند که از انکار کردن دست برداشته و بیماریشان را بپذيرند و اقدامات لازم برای حفظ زندگی عاری از اعتیاد خود را انجام دهند. بخشی از ابزارهای ارائه شده در برنامه های 12 قدمی نیز جهت اصلاح کردن رفتارهای نامناسب معتاد و جبران کردن آسیب رفتارهای نامناسب و ویران کننده ای است که در طول دوران اعتیاد خود به دیگران و اعضای خانواده خود وارد كرده اند. اعتقاد بر این است که بزرگ ترین تضمین برای حفظ و نگهداری از بهبودی یک معتاد، زمانی است که وی عواقب و مسئولیت های ناشی از اعتیاد خود را پذیرفته و به جبران و اصلاح خسارات وارد آمده می پردازد.
  • گرچه برخی از اعضای خانواده تصور می كنند كه پذیرش اعتیاد به عنوان یک بیماری، باعث بی بند و باری هرچه بيشتر فرد معتاد و بروز رفتارهای ويرانگر بیشتر است، اما حقیقت اين است كه علم پزشکی ثابت کرده که اعتیاد نوعی بیماری است. تنها با پذيرفتن این واقعیت است كه افراد معتاد می توانند پس از به دست آوردن سلامتی، مسئولیت حفظ و نگهداری از بهبودی خود، و همچنین مسئولیت رفتارهای مخرب و خسارت هایی که به دیگران وارد کرده اند را نیز بر عهده بگیرند.
  • برای كسب اطلاعات بيشتر در خصوص مبانی علمی بیماری اعتیاد و چگونگی تاثير گذاری آن بر جسم و روان فرد معتاد، لطفا به قسمت بیماری اعتیاد رجوع کنید.

 

٢- مسئولیت اعضای خانواده

 

١. پذیرش ناتوانی در برابر اعتیاد

  • شکی نیست که اعضای خانواده فرد معتاد نیز تحت تاثیر بیماری اعتیاد قرار می گیرند. زندگی آنها اغلب در حال دست و پنجه نرم كردن با اعتیاد و عواقب ناگوار آن می باشد. آنها به طور جدی با احساس عصبانیت و نا امیدی رو به رو شده و در برابر بیماری اعتیاد و پیامدهای ناگوار آن احساس ناتوانی می کنند. آنها نیز سال های زیادی از عمر خود را درحال مقابله با این بیماری صرف کرده و در این راه به اندازه خود فرد معتاد دچار بدبختی و فلاکت می شوند. زمانی که بیماری اعتیاد در خانواده ای وجود داشته باشد، هیچ یک از اعضا از آسیب های ناشی از آن در امان نخواهد بود. اما خبر خوب این است که صرفنظر از اعتیاد فرد معتاد، اعضای خانواده می توانند راهی برای بهبودی خود پيدا کرده و زندگی با کیفیت تری را در پیش بگیرند. شايان ذكر است که رسیدن به این زندگی جدید، فقط  به انتخاب و پذيرفتن مسئوليت بهبودی توسط اعضای خانواده بستگی دارد. در حقيقت اعضای خانواده فرد معتاد بر سر یک دو راهی انتخاب قرار دارند: اول: پذيرفتن اين مسئله كه اعتياد يك بيماری است و اعضای خانواده هيچ قدرتی برای كنترل یا مقابله با آن ندارند. دوم: انتخاب مسیر سخت تر و تلاش برای كنترل بيشتر فرد معتاد و سعی در مخفی كردن و كوچك جلوه دادن اثرات زيانبار بیماری اعتیاد در زندگی آنها. راه اول به آرامش و سعادت ختم می شود، و راه دوم نتيجه ای جز درد و رنج بيشتر به همراه ندارد. تنها با پذیرش و قبول کردن واقعيت بیماری اعتياد است كه اعضای خانواده او می توانند اولين قدم را به سوی بهبودی خود بردارند.
  • وسوسه كمك كردن به فرد معتاد برای مواجهه با عواقب کارهایش، شبيه وسوسه و هوس شديد معتاد برای مصرف مواد مخدر می باشد. اعضای خانواده با این که از نتیجه کمک کردن به معتاد آگاه هستند، بازهم در مواقع ضروری از وی حمایت کرده و این کار را برای خود توجیه می کنند. آنها هميشه در اين خيال باطل هستند كه روزی قادر خواهند بود به طريقی رفتار عزيزشان را تغيير دهند. آنها فكر می كنند قدرت و توان اين را دارند كه زندگی خود و فرد مبتلا به اعتياد را سر و سامان بدهند. این تنها خيالی است که از وسواس فكری آنها برای نجات عزيزشان نشات می گيرد و علیرغم اینکه بارها و بارها ناکارآمد بودن این تلاش ها را تجربه کرده اند، اما باز هم به این رفتار خود ادامه می دهند. در برنامه های 12 قدمی بهبودی خانواده ها به اين گونه افكار كه ناشی از انكار و خيال باطل است، نداشتن سلامت عقل می گويند.  موضوع غم انگیزتر این است که این کار يعنی عدم پذیرش اعتياد عزيزشان، باعث می شود كه آنها به مصرف مواد مخدر و رفتارهای مخربشان ادامه داده و در نتیجه زندگی همه خانواده آشفته تر و نابسامان تر شود.

 

٢. اقدامات برای بهبودی از تاثیرات اعتیاد

  • اعضای خانواده به بهبود یافتن از اثرات مخرببیماری اعتیاد در زندگیشان نیاز مبرم دارند. بسیاری از اعضای خانواده اغلب برای حفظ خانواده و تطبیق دادن آن با شرایط، رفتارهای ناسازگارانه و ناکارآمد زیادی از خود به نمایش می گذارند. اما به منظور بهبود یافتن از اثرات این بیماری و رسیدن به یک سبک زندگی بهتر، آنها نیز باید مسئولیت احساسات ، تصمیم گیری ها و رفتارهای خود در دوران بهبودی عزيزانشان را بپذيرند. اعضای خانواده معمولاً برای مدت طولانی رفتارها و شرایط غیر قابل تحملی را تحمل می کنند. آنها همه وقت، انرژی خود را صرف تصحيح اشتباهات معتاد کرده و دراين فرآیند از زندگی خود غافل می شوند. یکی از اتفاقاتی که مرتباً در خانواده های معتادان رخ می دهد، چرخه پيدا كردن مقصر و سرزنش كردن یکدیگر می باشد. فرد معتاد اغلب به خاطر اين كه نمی خواهد بیماری خود را بپذیرد و اقدامات لازم برای بهبودی را آغاز کند، تقصیر را به گردن اعضای خانواده انداخته و آنها را سرزنش می کند، و متاسفانه اعضای خانواده نیز تحت تاثیر این فرافکنی ها قرار گرفته و این موضوع را باور می کنند.  آنها احساس می کنند که بايد عهده دار مراقبت از فرد معتاد و مسئول  بهبودی وی باشند. از اين رو زندگی خود را صرف مراقبت و تصحيح رفتارهای مخرب معتاد می نمايند. برای مثال آنها سعی می کنند بر اشتباهات و خطاهای او سرپوش بگذارند، مشکلات او را رفع  کنند و یا مصئولیت های رها شده ی او را انجام بدهند.
  • اعضای خانواده “کمک” به معتاد را ادامه می دهند و او را قادر می سازند تا به اعتیاد خود ادامه دهد. آنها معمولاً به دلیل عدم آگاهی از ماهیت بيماری اعتياد و اثرات آن بر روی فرد معتاد و خودشان، به روش های مختلفی سعی در حل کردن مشکلات و  به دوش كشيدن مسئوليت رفتارهای ويرانگر آنها را دارند. صرفنظر از انگيزه این كمك ها كه می تواند از روی ترحم و دلسوزی و يا حفظ آبروی خانواده باشد، این نوع حمایت های ناسالم اصولا باعث طولانی تر شدن مصرف مواد مخدر می شود، زیرا فرد معتاد همواره می داند که اعضای خانواده پشتیبان او بوده و عواقب بیماری اعتیاد او را بر عهده می گیرند و به همین دلیل با خیال آسوده تری به مصرف خود ادامه می دهد. 
  • اين چرخه ويرانگر ممكن است ساليان متمادی ادامه یافته و دست آخر به جايی ختم شود كه اعضای خانواده، فرد معتاد را مسئول تمام بدبختی های خود بدانند. در چنین شرایطی اغلب آنها به نقطه ای می رسند که همه اشتباهات و اتفاقات بد زندگیشان را به گردن فرد معتاد انداخته و او را مسئول آن می دانند. به عنوان مثال ممكن است همسريا فرندان فرد معتاد برای تلافی جويی نسبت به اعمال شوهر يا پدرشان، خود نيز به مصرف الكل، مواد مخدر، يا قرص های روان گردان روی آورده و به بیماری اعتیاد مبتلا شوند. آنها فرد معتاد را مسبب بدبختی شان می دانند در حالی که واقعاً فراموش كرده بودند که خودشان نیز حق انتخاب داشتند و می توانستند اجازه ندهند تا بیماری اعتیاد تاثیری بر زندگی آنها بگذارد. اعضای خانواده فرد معتاد باید انتخاب کنند که آیا خود معتاد مسئول کارهای نادرست خود است، یا اینکه آنها باید مسئولیت رفتارها و کارهای او را عهده دار شوند. به عنوان مثال پدر و مادر معتاد برای نپرداختن وجه ضمانت فرزند خود برای خروج از زندان به دلیل اعتیادش حق انتخاب دارند. اگرچه در اين اوضاع و احوال اين انتخاب بسیار دشوار است، اما تجربه نشان داده است که فرد معتاد تنها زمانی آمادگی ترک اعتیاد و وارد شدن در مسیر بهبودی را پیدا خواهد کرد که خودش به تنهایی با پیامدهای بیماری اعتیادش رو به رو شود. اعضا خانواده می توانند با انتخاب خود، يك بار برای هميشه روند اين چرخه معيوب و ويرانگر را قطع کرده و با دوری کردن از حمایت های ناسالم، شانس عزیز معتادشان برای بهبود یافتن از این بیماری خطرناک را افزایش دهند. 

سوالات و پیشنهادات

لطفا سوالات و یا نظرات خود در خصوص این مقاله را با ما در میان بگزارید. پاسخ شما به آدرس ایمیلی که وارد می کنید ارسال خواهد شد

آزمایش اعتیاد
آزمایش اعتیاد - تست اعتیاد - Addiction Test

آیا شما یک معتاد هستید؟

آزمایش خانواده معتادان
آزمایش اعضای خانواده معتادان - Addict's Family Test

آیا تحت تاثیر اعتیاد قرار گرفته اید؟

آزمایش حمایت ناسالم
آزمایش حمایت ناسالم - Enabler Test

آیا کمک شما به عزیز معتادتان درست است؟

آزمایش هم وابستگی
آزمایش هم وابستگی - Codependency test

آیا تحت تاثیر هم وابستگی قرار گرفته اید؟